Գլխավոր » TOP, Լրահոս, Հարցազրույցներ, Տարածաշրջան, Քաղաքականություն

ՀՀ-ԵՄ համաձայնագրի ստորագրումը պատահականություն չէր, այլ հայկական քաղաքակրթական ուղուն բնորոշ քայլ

Դեկտեմբեր 2, 2017թ. 17:23
Ռուբեն Սաֆրաստյան

Հարցազրույց ԳԱԱ արևելագիտության ինստիտուտի տնօրեն ՌՈՒԲԵՆ ՍԱՖՐԱՍՏՅԱՆԻ հետ
– Եվրոմիության հետ ստորագրելով  համապարփակ և ընդլայնված գործընկերության համաձայնագիր համաձայնագիրը Հայաստանը գործնական քայլ կատարեց դեպի ՙՙև…և՚՚-ի քաղաքականություն:  Որքանո՞վ է ընկալելի հայկական այս քաղաքականությունը. հրապարակավ հնչեցին դրական հայտարարություններ, բայց եղան նաև քաղաքական խանդի դրսևորումներ:
-Ամենևին պատահական չէր, որ Հայաստանը Եվրոմիության հետ ստորագրեց նման համաձայնագիր: Կատարված քայլը բխում է մեր ժողովրդի էությունից, նրա անցած պատմական ուղուց: Մենք տարբեր ժամանակահատվածներում աշխարհաքաղաքական տարբեր ձևաչափերում լինելով՝ կարողացել ենք մեր հարևանների հետ գտնել այնպիսի եզրեր, որոնք հնարավորություն են տվել մեզ պահպանել մեր ինքնությունը, բայց դրա հետ մեկտեղ նաև մեր ազդեցությունը տարածել: Սա հայկական քաղաքակրթական ուղին է՝ պահպանելով մեր ինքնությունը, երբեք չկորցնելով այն, միաժամանակ կարողացել ենք տարբեր ուժային կենտրոնների շահերը հարմոնիզացնել մեր միջոցով:

20-րդ դարի յուրահատուկ մտածող Ֆերնան Բրոդելը, որպես քաղաքակրթության տեսության հիմնադիրներից մեկը, շատ բարձր  գնահատելով հայերի դերը՝ հստակ բնութագրում է, որ հայերը սահմանակից լինելով տարբեր քաղաքակրթությունների հետ, գտնվելով տարբեր խաչմերուկներում, իսկ նրա ներկացուցիչները գտնվելով այլ քաղաքակրթական միջավայրերում ոչ միայն պահպանել են իրենց ինքնությունը, այլև կարողացել են ընդհանուր եզրերը գտնել այլ քաղաքակրթությունների հետ, մնացել են հայ ու կարողացել իրենց գործունեությամբ նպաստել, որ բոլորն իրար հետ գան համաձայնության և ոչ թե իրար դեմ դուրս գան: Սա հայկական քաղաքակրթության առանձնահատկությունն է: Եվ այս լույսի ներքո դիտարկելով ՀՀ-ԵՄ համաձայնագրի ստորագրումը, ես այն ամենևին պատահականություն չեմ համարում:

Այս գործընթացը մեզ հնարավորություն է տալիս բնութագրելու մեր արտաքին քաղաքականությունը որպես ՙՙկոնկորդիա politik՚՚, այսինքն, հարմոնիայի, համաձանության վրա հիմնված քաղաքականություն: Սա նոր որակ է մեր արտաքին քաղաքականության մեջ և մենք դրան պետք է հասնենք:
Հաջորդն այն է, որ այս 25 տարիներին մեր արտաքին քաղաքականությունը կարողացել է ի հայտ բերել մի հետաքրքիր գործելակերպ, ինչը գնահատելի է մեր գործընկեր երկրների համար՝ և՛ արևմուտքում, և՛ արևելքում, դա այն է, որ Հայաստանը կատարում է տարբեր համաձայնագրերով ստանձնած իր պարտավորությունները: Փոքր երկրներին դա հեշտ չի հաջողվում, որովհետև նրանց վրա ուժեղ են ճնշումները, դրա համար նրանք մեկ վազում են մի կողմ, այդտեղ ճնշում են՝ վազում են մեկ այլ կողմ: Իսկ Հայաստանն այն եզակի երկրներից է, որ ոչ թե այս ու այն կողմ է վազվզել, այլ և՛ այստեղ, և՛ այնտեղ կարողացել է կատարել իր պարտավորություններն ու վստահելի գործընկերոջ համբավ ձեռք բերել: Որպեսզի մեր նոր որակի արտաքին քաղաքականությունն ամբողջությամբ իրականանա, մենք պետք է կատարենք մեր պարտավորությունները մեր հիմնական դաշնակցի՝ Ռուսաստանի Դաշնության հետ՝ ՀԱՊԿ-ի ու ԵԱՏՄ շրջնակներում, և համագործակցենք Եվրամիության հետ:

Այսինքն, սրանով մենք կունենանք տարբեր շահեր համադրող, հարմոնիզացնող դեր:
Այսօր մենք տեսնում ենք, որ մեր այս քաղաքականությունն ընկալելի է կողմերի համար: Խանդեր, իհարկե, կլինեն, և դա ես նորմալ եմ համարում: Բայց մենք տեսնում ենք, որ Ռուսաստանն ամենաբարձր մակադակով բացասական մոտեցում չի ցույց տվել: Եվրոմիությունը ևս գնահատեց մեր քաղաքականությունն ու ստորագրեց այս համաձայնագիրը:

Բայց այստեղ մի խնդիր կա. շատ դեպքերում մենք ինքներս մեզ չենք հասկանում ու թերագնահատում ենք մեր արժեքը: Հազարամյակների միջով անցնելով՝ հաճախ նաև շատ ծանր իրավիճակներում ենք հայտնվել, բայց կարողացել ենք շտկել մեր մեջքը, պահել մեր ինքնությունն ու համաշխարհային պատմության մեջ մեր տեղն ունենալ, ինչպես բնութագրում է Կանտը: Ուրիշները դա հասկանում են, իսկ մենք, ցավոք, մեզ թերագնահատում ենք և թերահավատորեն վերաբերվում ինքներս մեզ: Դա լավ չէ և անգամ կարող է վտանգավոր լինել մեզ համար:
-Այս օրերին առավել շատ խոսվում է կամուրջ լինելու կամ Հայաստանի կամրջող դերի մասին. սա իրականանալի ցանկություն է՞, թե՞ պարզապես հայկական երազանք:
-Ճիշտն ասած, ես կամուրջ ասած երևույթը չեմ ընդունում, ի՞նչ է կամուրջը, դա այն է, որի վրայով գալիս, անցնում, գնում են: Բայց պետք չէ, որ մեր վրայով անցնեն, գնան: Չէ, մեր դերը կամուրջ լինելը չէ, այլ մեր ինքնությունը պահպանելով՝ մեկն ու մյուսը իրար հետ համադրելն է: Ես նաև խուսափում եմ մեր այսօրվա քայլն անվանել ՙՙև…ևՙ՚-ի քաղաքականություն, ինչո՞ւ, որովհետև ՙՙև…և՚՚-ը կարող է նշանակել ՙՙհամ էս, համ էն՚՚, բայց մենք ՙՙհա՛մ…հա՛մ՚՚ չենք, մենք փորձում ենք համադրել շահերը, բայց կրավորական չենք:

Հայկական քաղաքակրթությունը, որ ձևավորվել է հազարամյակների ընթացքում, փորձել է համադրել տարբեր շահեր, դա այն է, ինչն անվանում ենք ցանցային քաղաքակրթություն, այսինքն՝ կրելով, մեր միջոցով անցկացնելով ուրիշինը պահպանում ենք մեր ինքնությունը, բայց դրանով մեկտեղ հանդես ենք գալիս որպես Ա-ի ու Բ-ի միջև ընդհանուր եզրեր գտնող կողմ: Ես սրանում եմ տեսնում մեր պատմական միսիան, մեր առաքելությունը:
Նման քաղաքականության իրականացումը հեշտ գործ չէ, այն մեզանից պահանջելու է դիվանագիտական ու քաղաքական ջանքերի առավել լարում:
-Անշուշտ, փոքր երկրները սովորաբար դժվարանում են, չեն կարողանում հստակ, որոշակի քաղաքականություն իրականացնել, կամ դառնում են մեկի հլու հնազանդ արբանյակը, կամ էլ մեկից մյուս կողմն են անցնում: Բայց մենք պետք է կարողանանք մեր ես-ը, մեր ինքնությունը պահելով՝ հարմոնիզացնել: Ուզում եմ, որ կոնկորդիայի գաղափարը մտնի մեր արտաքին քաղաքականության մեջ: Սա, ի դեպ, կոմպլիմենտարիզմը չէ, ինչը նշանակում է՝ ՙհա՜մ…հա՜մ՚, կոնկորդիան շատ բարձր մակարդակ է, որտեղ մենք՝ մենք ենք: Որքան ժողովուրդներ են եկել, անցել ու կորել պատմության մեջ, որովհետև չեն կարողացել պահպանել իրենց ինքնությունը: Բայց մենք մնացել ենք ու ստեղծել մեր քաղաքակրթությունը, մեր մշակույթը, և հիմա մեր արտաքին քաղաքականությունը հենց դրա վրա է խարսխվում: Պետք է այսպես էլ շարունակենք: Կլինեն ճնշումներ, և դա բնական է, բայց մենք երբեք չպետք է մոռանանք, որ մենք՝ մենք ենք, մենք՝ հայ ենք:
ԵՄ համաձայնագրում արցախյան հիմնախնդրի հետ կապված ամրագրվեցին մեզ համար ընդունելի ձևակերպումներ, դա հիմք տալիս է՞ ասելու, որ բանակցային գործընթացում կամրանան Հայաստանի դիրքերը:
-Չեմ կարծում, որ ՀՀ-ԵՄ համաձայնագիրը ռեալ ազդեցություն կունենա արցախյան հիմնահարցի բանակցային գործընթացի վրա: Համաձայնագրի ստորագրումից հետո ես որևէ սկզբունքային փոփոխություն չեմ տեսնում՝ ո՛չ դրական, ո՛չ բացասական: Բանակցությունները տեղի են ունենում Մինսկի խմբի համանախագահների միջնորդությամբ՝ երեք երկրների միջև, հետայսու ևս բանակցային ողջ գործընթացը տեղի կունենա այդ ձևաչափով, որտեղ ԵՄ-ն ներկայացնում է միայն մեկ երկիր՝ Ֆրանսիան: Բանակցային գործընթացն իր տրամաբանությամբ կշարունակվի, այլ բան է, որ այն ինձ չի գոհացնում, քանի որ համանախագահներին չի հաջողվում սանձել Ադրբեջանին, չի հաջողվում կանգնեցնել նրա ագրեսիան:
-Թուրքիան համառորեն շարունակում է  ՙՙքիթը՚՚ խոթել արցախյան գործընթացի մեջ, և դա փորձում է անել Ռուսաստանի միջոցով: Ոչ պակաս տարօրինակ էր այն, որ Թուրքիայի ԱԳ նախարար Չավուշօղլուն շտապեց հանդիպել ՄԽ համանախագահների հետ՝ արցախյան խնդիր շուրջ խոսելու համար: Ինչի՞ կարող են հանգեցնել թուրքական կողմի այս ջանքերը:
-Ոչնչի: Մենք հանգիստ գնում ենք մեր ճանապարհով, իսկ Թուրքիան ինչ ուզում է, թող անի: Ժողովրդական մի խոսք կա՝ ՙՙՔարավանը գնում է, իսկ շունը հաչումՙ՚: Ես Թուրքիայի պահվածքն այդ կերպ կբնութագրեմ: Այսինքն, ոչ մի ռեալ ազդեցություն չեմ տեսնում Թուրքիայի կողմից: Ի դեպ, նման փորձերն առաջին անգամ չեն. Թուրքիան Մինսկի խմբի անդամ երկիր է, սակայն համանախագահ չէ և  ձգտում է դառնալ համանախագահ՝ ՌԴ, ԱՄՆ և Ֆրանսիայի կողքին:  Համոզված եմ, որ դա նրան չի հաջողվի, նրան ուղղակի չեն ընդունի այնտեղ: Իսկ չլինելով համանախագահ երկիր՝ Թուրքիան որևէ ազդեցություն չի կարող ունենալ բանակցային գործընթացի վրա: Ինչ վերաբերում է Ռուսաստանի միջոցով ինչ-որ բանի հասնելու նրա մտադրությանը, դա չի կարող հաջողվել Թուրքիիային, մտածել, որ Թուրքիան կկարողանա օգտագործել Ռուսաստանին կամ վերջինիս դարձնել իր գործիքը՝ ուղղակի ծիծաղելի է:
Այսպիսով, ՀՀ-ԵՄ համաձայնագրի ստորագրումից հետո տարածաշրջանում իրավիճակ կամ տրամադրություններ կփոխվե՞ն:
-Անտարակույս կփոխվեն: Նախ աշխարհում մեր հեղինակությունը կբարձրանա: Հայաստանը ԵԱՏՄ-ի ու ՀԱՊԿ անդամ է, Ռուսաստանի ռազամավարական դաշնակից երկիրն է, բայց Եվրոմիությունը մեզ այնքան գնահատեց, որ նման փաստաթուղթ մեզ հետ ստորագրեց: Սա չի կարող դրականորեն չանդրադառանալ մեր քաղաքական վարկի ու հեղինակության վրա: Իսկ աշխարհում մեր հեղինակության բարձրացումը չի կարող չհանգեցնեն նաև այս տարածաշրջանում համարժեք փոփոխության:
ԱՐՄԻՆԵ ՍԻՄՈՆՅԱՆ

Տպելու տարբերակ Տպելու տարբերակ

Դիտել TOP, Լրահոս, Հարցազրույցներ, Տարածաշրջան, Քաղաքականություն բաժնի բոլոր նյութերը



Digg this!Add to del.icio.us!Stumble this!Add to Techorati!Share on Facebook!Seed Newsvine!Reddit!Add to Yahoo!

Մեկնաբանությունները թույլատրված չեն