Գլխավոր » Society, Հասարակություն, Հարցազրույցներ

Դանդաղ, կաթիլ-կաթիլ մի օր մենք էլ մի լավ հանգրվանի կհասնենք

Մայիս 2, 2017թ. 17:38
Արտեմ Սարգսյան

Հարցազրույց բանաստեղծ, գրականագետ, թարգմանիչ ԱՐՏԵՄ ՀԱՐՈՒԹՅՈՒՆՅԱՆԻ հետ
-Հաճախ ենք դժգոհում, թե մեր քաղաքի թամանյանական դիմագիծը աղճատվել է, վարդագույն Երևանը փոխել է իր գույնը, ու փոքր-ինչ մոխրագունել: Աշխարհ տեսած մտավորական եք, ի՞նչը չէի ուզի տեսնել մեր քաղաքում:
-Այո՜, Երևանը մոխրագունել է, որովհետև բետոնացվել է: Հին Երևանը պետք է աչքի լույսի պես պահպանվեր: Ցեղասպանությունից հետո ջարդված մեր ժողովուրդը եկավ ու մի ամբողջ քաղաք կառուցեց, մեր շինարար ժողովուրդը կարողացավ վարդագույն մի հրաշալի, վիթխարի քաղաք ստեղծել: Այս բոլորը հենց այնպես ասվող խոսքեր չեն, քաղաքի ստեղծումը մեր ժողովրդի մեծ աշխատասիրությունն է նաև ցույց տալիս: Երևի մեծ մասը չի գիտակցում, թե ինչ հերոսական գործ է արվել: Մեր վարպետները սև ու վարդագույն տուֆից ընտիր տներ սարքեցին ու նոր որակ ստացավ մեր քաղաքը: Այդ բոլորը պետք է գնահատեին, արվեր այնպես, որ հին տները օրգանապես մտնեին բազմահարկերի արանքը: Սակայն ծավալային, բարձրահարկ տների հեղեղը գալիս սրբում, տանում է մեր լավ վարպետների կառուցած ճարտարապետական կոթողները: Ագահությունից էլ սկսվեց կանաչ տարածքների կոտորածը: Տասնյակ տարիների ընտիր ծառերը՝ եղևնիներ, գիհիներ սրբեցին, տարան:
Հյուսիսային պողոտան անկանաչ տարածք է, ինչ որ ՙբոչկաների՚ մեջ կիպարիսներ են աճեցնում, որոնք արագ չորանում են: Հայ վաշխառուների, չարչիների ագահությունն այնքան մեծ է, որ կանաչ գոտիների մի մասը խժռել են ու տեղը շենքեր խցկել: Այնպիսի մաֆյոզ բաներ են անում՝ զարմանում ես: Աշխղեկը դիտավորյալ հրամայում է, որ բետոն բերող մեքենա անցնի տարածքի ծառերի վրայով, որպեսզի դրանք էլ երբեք չաճեն: Թամանյանի արձանի դիմաց պուրակ են սարքում, արդեն երկրորդ տարին է, ողջ ծառերն անհայտացրին՝ չորացրին, դրա տեղը կես մետրանոց ծառեր են տնկել, բա էդպես կարելի է՞: Մայթերը առաջ են եկել ու փողոցները փոքր առու դարձել, մայթերը խլվել են, կուլ են գնացել, որովհետև մեկ մետր տարածքը հսկայական գումար արժե: Բայց չէ՞ որ քաղաքը մարդու համար պետք է լինի, ոչ թե կարծեցյալ ապագա բնակչի, որի ՙջեբից՚ փող են ուզում ՙնասոսով՚ հանել: Թերությունները շատ են: Քաղաքին գույն տվողը նաև քաղաքի մարդիկ են իրենց տրամադրությամբ՝ ուրախ, թե տխուր: Սոցիալական հարցերը ազդում են քաղաքի մթնոլորտի վրա, սոցիալական վիճակի ծանրությունը մարդկանց դեմքերը փոխում է, հոգսերն էլ շատացել են: Բայց պիտի այնպես անել, որ գույները շատանան, դրա համար պետք է, որ մարդիկ ուրախ լինեն:
-Հիմա մեր Երևանը քարոզարշավային ՙերանգների՚ ու տրամադրությունների մեջ է. հետևո՞ւմ եք, ձեր ականջին հասնո՞ւմ են կտուրներից, բակերից, այս ու այն կողմից հնչող՝ հնչեղ խոստումները:
-Լա՜վ ասացիր, խոստումներն, իրոք, հնչեղ են: Սովորաբար քարոզարշավների ժամանակ քաղաքական այս կամ այն ուժը, որպեսզի ընդդիմություն խաղա, առաջ է քաշում տարբեր հարցեր: Մի քիչ շատ չի՞ ճչում ՝ ՙԵլք՚-ը, թե ելք կա: Մի խոսք էլ է չէ՞ շրջանառվում՝ ելք ունենք, կոմիկական իրավիճակ է, ելք ո՞նց ունենք, հարցերը միայն էնտուզյազմով չեն լուծվում, կամ ինչպես Ռայկինն էր ասում՝ ՙէնզուզիազմի՚ վրա չի այս աշխարհը: Պետք է ունակ լինել համակարգային լուծումների ու դրա համար հետևորդներ, թիմակիցներ պետք է ունենալ:
-Քարոզարշավում շոուն չափից շա՞տ է:
-Իհարկե, շատ-շատ է: Եվ դա գալիս է նաև քաղաքական ընտրապայքարի կուլտուրա չունենալուց: Էլ ի՛նչ խոստումներ ասես, որ չեն արձակում: Քիչ կմնա ասեն՝ Հրազդան կեղտոտված գետը կաթի գետ են դարձնելու ու լցնեն երևանցիների բաժակների մեջ: Մեջտեղ է մտել նաև Փոստանջյան Զարուհին:
-Կուսակցության անուն էլ ՙԵրկիր Ծիրանի՚ են դրել, շատ պոետիկ չէ՞:
– Մտածում են՝ լավ վերանագիր ունենալ: Դե, թող լինի ՙԵրկիր Ծիրանի՚, միայն թե տակը ծիրան լինի: Կամ, թող կոչվի ՙԵլք՚, բայց իսկապես ելք լինի, ոչ թե կինոթատրոնում մարմրող ելքի նման, որ մարդիկ մթության մեջ շոշափելով՝ գնում, ընկնում են աթոռների տակ: Սա էլ կա, չէ՞, բայց դա չէ ելքը: –
Մի քիչ էլ խոսեք քաղաքային իշխանությունների արած-չարածից:
-Ես թույն թափել չեմ սիրում, բայց գունավոր ակնոցներով էլ չեմ նայի, ու կասեմ ինձ անհանգստացնողը: Դեռ վարչապետ Տիգրան Սարգսյանը կարևոր խոստում տվեց, որ քաղաքի կենտրոնից հանելու են ՙստրիպտիզանոցները՚: Հայտարարում էր՝ ինչպես խաղատները, այդպես նաև ՙստրիպտիզանոցները՚, այդ մերկապարուհիները պետք է դուրս վռնդվեն քաղաքից ու տարվեն ծայրամասեր: Բայց հետո հայտարարվեց, թե ոչ բոլորը կհանենք: Ո՞նց թե, սա խայտառակություն է, պարոննե՜ր, ի՞նչ է նշանակում՝ ոչ բոլորը, մի մասը ուժեղ ՙստրիպտիզանոց՚ է, մի մասը՝ թո՞ւյլ, կամ կան կարևոր ու ոչ կարևոր <ստրիպտիզանոցնե՞ր>: Հինգ տարի առաջ այդ հարցով բողոքեցի Տարոն Մարգարյանին, ասաց դրանք անպայման հանվելու են, քաղաքի խոցն են, բայց չարեցին ու այդ խոցերը հիմա բարգավաճում են: Բնակարանիս՝ Գրողների միությանը պատկանող բնակելի շենքի տակ գիշերային ակումբ կա, հիմա ավելի ուժեղ են դղրդացնում, վրեժ են լուծում, որովհետև գիտեն, որ ես դրանց դեմ եմ խոսել: Էդ ի՞նչ հզոր մարդ է կանգնած դրանց թիկունքում. փորել մտել են Տերյանի փողոցի տակ, կանգնել Աղբալյանի անվան դպրոցի դիմաց ու արդեն 25 տարի գործում են և ոչ մի կերպ այն հանել չի լինում: Կարծես օձ լինի՝ խցկվել է շենքի ներքնահարկում, կարմիր սենյակներ են կոչվում, այնտեղ պարուհիներն ամբողջովին մերկ են, սա՞ է մեր առաջընթացը՝ հողի տակ: Այնտեղից լսվող կեսգիշերային դղրդոցները չի թողնում մարդկանց աշխատել, հանգստանալ: Ամբողջ օրը պարսկերեն ենք լսում, լցված են՝ հարբած: Բա ամոթ չէ՞, որ գիշերային ակումբներ կան մեր քաղաքի կենտրոնում: Այդ նույն ՙստրիպտիզանոցի՚ դիմացի վիթխարի ծառերը չորացան, կարծում եմ, տերերն արեցին, ինչ-որ քիմիական հեղուկներ էին լցնում, և գիտե՞ք ինչո՞ւ. հաճախորդների մեքենաների վրա ծառերին բույն դրած ագռավները ծրտում էին, իսկ մեքենաների տերերը կռիվ էին տալիս ստրիպտիզանոցի աշխատողների հետ: Դրա համար 4 վիթխարի ծառերը միտումնավոր չորացեցին: Թթենիներն էլ այնպես են կնդել, որ դժվար թե ուժ ունենան վերընձյուղվել: 20, 30 տարվա ծառերը կտրում են տեղը լցնում բետոնե, ապակյա ու երկաթյա տներով: Ոնց որ իմ  <ռեմոնտչիկն> էր ասում՝ <աբոյդ կբրդեմ>, էդպես էլ սրանք են պուրակները փրթում, ու մեկ գիշեր անց տեսնում ես լավագույն պուրակն այլևս չկա, ծառերն էնպես խորն են սղոցել, որ արմատը չի երևում: Քաղաքապետարանը շատ գործ ունի անելու: Էս պուրակացավը մինչև ո՞ւր պիտի հասնի: Կաֆեա-սրճարանները չալմայի պես փաթաթել են մեր այգիների գլխին՝ միայն թե շատ փող աշխատեն: Սրճարաններում սուրճը թանկացրել է, նախկինում ՙկապուչինո՚ սուրճը 800 դրամ էր, հիմա 1800 էլ: Գնացուցկին բոլորվին չեն հետևում: Խանութներում գները դիտավորյալ չեն գրում, ու երբեմն խաբում են ժոովրդին՝ թանկ գներով վաճառելով այս կամ այն ապրանքը: Կամ, գործը հասավ նրան, որ Ադրբեջանից խնձորը բերին հասցրին Երևան, ու հիմա ապարատներ են միացնում, որ տեսնեն՝ <ռադիացված> է՞, թե՞ չէ. էսպես ո՞նց կլինի, բա որ մի հայ մանուկ կերած լինի…: Էլ չեմ խոսում հնացած մթերքների մասին, հնացած մսից երշիկեղեն են պատրաստում, ուտում ես ու կես ժամ հետո զգում, որ փորիդ մեջ առնետներ են ման գալիս: Քաղաքային իշխանությունն այս ամենին պետք է ուշադրություն դարձնի: Մինչդեռ օլիգարխներն իրենց սև գործը հանգիստ շարունակում են, ոչ մի վերահսկում չկա: Կուզեի այս ամենը չտեսնել մեր քաղաքում:
Իսկ տրանսպորտը՞, հաճա՞խ եք ստիպված լինում օգտվել իրենց դարն ապրած ՙմարշրուտկաներից՚:
-Վիճակը պետք է շտկվի, ճռռացող, հնացած երկուղային տաքսիները կամ ինչպես ժողովուրդն է ասում՝ ՙմարշրուտկաները՚ պետք է կարգի բերեն: Դրանք բարոյապես մաշված են, քայքայված: Ուղևորի ակտիվ շարժումից կարող է մի ՙշուռուպ՚ կամ զսպանակ մտնի հետույքը: Մշուշոտ աչքերով, անլվա վարոդներ, առավել սոսկալի է, երբ սկսում են ծխել, հանդիպակաց քամին ծուխը բերում, լցնում է խցիկը: Եվրոպայում նման բան անեն տրանսպորտի տերը որպես տուգանք հազարներ կմուծի: Անճաշակ երաժշտությունը բարձր միացնում են, ասում ես՝ իջեցրու ձայնը, մուննաթով մի գրամ ցածրացնում են: Տոմսարկղ չկա ու դրամը ստիպված վարորդի մրոտ, քրտնած ափի մեջ ենք խցկում: Մի խոսքով վիճակը պետք է փոխվի:
-Ինչպիսի՞ն կուզեք, որ լինի Երևանի քաղաքապետը:
-Կուզենայի, որ նա լինի ալտրուիստ, չլինի էգոիստ: Բոլորս ենք հասկանում, որ քաղաքապետարանը կապված է իշխող դասի հետ, ինքը շատ դոնքիշոտություն չի կարող անել, իր վրա շատ մեծ կշռաքարեր են ընկած: Բայց եթե ժողովրդի հետ կապ գտնի, ու կարողանա ժողովրդի միջոցով եղած վատը փոխել դեպի լավի, շատ մեծ գործ արած կլինի: Բայց թշվառ ժողովրդի ձեռքը սեխմել, հինգ րոպե անց մի ծառ ջրել, ու հետո անհայտանալ, դա չի նշանակում մերձեցում ժողովրդի հետ: Դա դեմոկրատիա չէ, դա ծաղր է: Կուզենայի որ մեր քաղաքաում համակարգային փոփոխություններ լինեին: Աշխատաոճ պետք է փոխվի, հաշվետվություն պետք է տրվի ծախսված գումարների համար:
-Ո՞ւմ, ժողովրդի՞ն:
-Այո, ժողովրդին: Դրա համար պետք է հարգված մարդկանցից ստեղծվեն հատուկ ժողովրդական հանձնաժողովներ: Այդպես կարող են շատ խնդիրներ լուծվել: Երևանին հոգատար քաղաքապետ է հարկավոր:
-Մեր հարգված մտավորականները, արվեստի գործիչները երբեմն նախընտրում են մասնակցել քաղաքապետի ընտրություններին ու ներգրավվել ավագանու կազմում, մասնավորաբար, իշխող կուսակցության, ինչի համար հաճախ քննադատվում են: Ի՞նչ կասեք այս մասին:

-Ես դրանում վատ բան չեմ տեսնում, եթե միջավայրը լավ լինի, ամեն ոք կարող է լավ թիմում ,եծ օգուտ բերել մեր քաղաքին: Ես էլ կուզենայի լինել ավագանում, բայց ինձ չեն դիմում: Մտավորականը ձեռքները լվանալու, մի կողմ կանգնելու իրավունք չունի, դա էլ հանցագործության մի տեսակ է: Պետք է պայքարել, և պայքարել խանդավառությամբ: Դանդաղ, կաթիլ-կաթիլ, բայց երևի մի օր մենք էլ մի լավ հանգրվանի կհասնենք:
Արմինե Սիմոնյան

Տպելու տարբերակ Տպելու տարբերակ

Դիտել Society, Հասարակություն, Հարցազրույցներ բաժնի բոլոր նյութերը



Digg this!Add to del.icio.us!Stumble this!Add to Techorati!Share on Facebook!Seed Newsvine!Reddit!Add to Yahoo!

Մեկնաբանությունները թույլատրված չեն