Գլխավոր » Politics, Արևմտյան Հայաստան, Թուրքիա, Լրահոս, Հայ-թուրքական հարաբերություններ, Հարցազրույցներ, Ով է թուրքը, Տարածաշրջան, Ցեղասպանություն, Քաղաքականություն

Փոխարենը աջ ու ձախ փող ծախսելու, եկեք ազգի ներուժն ուղղենք դատարան դիմելուն

Մայիս 5, 2015թ. 21:44
Անդրանիկ Միհրանյան-1

Հարցազրույց հայտնի քաղաքագետ, պրոֆեսոր ԱՆԴՐԱՆԻԿ ՄԻՀՐԱՆՅԱՆԻ հետ

Միջազգային կառույցները, տարբեր երկրներ, իհարկե, ելնելով իրենց աշխարհաքաղաքական շահերից, իրենց ուրույն մասնակցությունն ունեցան Հայոց ցեղասպանության 100 ամյակի միջոցառումներին` հայ ժողովրդի հետ մեկտեղ կիսելով այդ մեծ ողբերգությունը: Սակայն ո՞րն էր այդ ամենում ամենակարևորը, շրջադարձայինը, ի՞նչը կառանձնացնեիք:

– Երբ ես երիտասարդ էի, հիշում եմ, տպագրվում էին հարյուրավոր գրքեր, հոդվածներ ՙմոռացված ցեղասպանության՚ մասին. այսպես էր անվանվում Հայոց ցեղասպանությունը: Մինչև վերջերս էլ մեկ այլ խելացի ազգ` հրեաները, ցեղասպանության հարցում իրենց մոնոպալիան էին հաստատել: Սակայն 100 ամյակով վերջացավ այդ փուլը: Այսօր ոչ ոք չի կարող ասել, թե Հայոց ցեղասպանությունը մոռացված է, և ոչ ոք չի կարող ասել, որ այդ հարցում մոնոպոլիան պատկանում է մեկ այլ ազգի, որը ժամանակին հնարավորություն ունեցան օգտագործելու իր ուժը, ռեսուրսը, որպեսզի աշխարհը ճանաչի ու դատապարտի իր դեմ իրականացված հանցագործությունը: Հայոց ցեղասպանությունն այլևս ճանաչված ցեղասպանություն է և մենք գործ ունենք նոր իրավիճակի հետ: Առաջին անգամ միջազգային համայնքը լսեց Հռոմի պապի հստակ գնահատկանը, հնչեց Գերմանիայի նախագահի խոսքը, Ծիծեռնակաբերդի հուշահամալիր այցելեցին երկու հզոր պետությունների` Ֆրանսիայի և Ռուսաստանի նախագահները: 100 տարվա պատմության ընթացքում կատարվեց իր մասշտաբով, իր հնչեղությամբ նախադեպը չունեցող իրադարձություն:

Այդ օրը Թուրքիան էլ կատարեց, երևի թե, իր վերջին ստորությունը, դա Գալիպոլիի տոնակատարությունն էր: Ցանկություն կար ստվերել, խանգարել ու չթողնել, որ աշխարհի ուշադրության կենտրոնում լիներ միայն Ծիծեռնակաբերդը: Ես դիտում էի այդ ամենն ու մտածում` չնայած թուրքական հասարակությունը առողջանում է, սակայն թուրք իշխանությունները մնում են նույնը`վարելով ժխտողական քաղաքականություն: Աշխարհի հայտնի հեռուստաալիքները ստիպված էին երկու արարողությունները միաժամանակ ցույց տալ: Բայց, դե, Հայաստան ժամանած երկու նախագահների` Պուտինի ու Օլանդի վարկանիշն այնքան բարձ է ու անհամեմատելի Թուրքիա մեկնած արքայազն Չարլզի, կամ Ավստրիլիայի ու Նոր Զելանդիայի ղեկավարների հետ, որ ուշադրության կենտրոնում հիմնականում Երևանն էր:

Ուզում եմ առանձնահատուկ շեշտել Ռուսաստանի ուշադրությունը այդ միջոցառումներին. Պետդուման մեկ րոպե լռությամբ հարգեց Հայոց ցեղասպանության զոհերի հիշատակը, ՌԴ կառավարությունը հրահանգել էր բոլոր քաղաքաներում օգնել հայ համայնքին, որպեսզի հայերը կարողանան իրենց հարգանքի տուրքը մատուցել ցեղասպանության զոհ դարձած իրենց նախնիների հիշատակին:

Մոսկվայում ես նման բան երբևէ չէի տեսել. հազարավոր մեքենաներ` հայկական դրոշներով շրջում էին ողջ քաղաքով, բոլոր քաղաքական գործիչներն իրենց պարտքը համարեցին մասնակցել ոգեկոչման միջոցառումներին ու իրենց ելույթներում դատապարտել հայության դեմ կատարված ոճիրը:
Ցավոք, աշխարհի ոչ բոլոր հայկական համայնքներին հաջողվեց ապահովել իրենց պետությունների նման ակտիվ մասնակցությունը: ԱՄՆ հայկական համայնքը անզոր գտնվեց ու չկարողացավ անել այնպես, որ ապահովեր ամերիկյան կողմի մասնակցությունը: Շատ ափսոս, որ ԱՄՆ-ի ղեկավարությունը չունեցավ այն քաջությունն ու իմաստությունը, որ ժամաներ Երևան: Չեկավ ոչ միայն ԱՄՆ նախագահը կամ գոնե փոխնախագահը, այլ նույնիսկ Ջոն Քերին, որի ժամանմանն այդքան սպասում էր ամերիկահայ համայնքը: Իսկ գիտեք, թե ինչպե՞ս պատճառաբանվեց նրա չգալը, ասացին` Քերին շտապել է Արկտիկական խորհրդի նիստի: կարծում եմ ավելորդ է մեկնաբանությունը: Զարմանալի չէ՞, որ գիշեր- ցերեկ Կիևում շրջող Բայդենը ևս ժամանակ չգտավ ճանապարհորդել Երևան: Ամերիկահայ լոբբիստական խմբին չհաջողվեց նույնիսկ հարցը Ներկայացուցիչների պալատ մտցնել:

Ինձ համար նաև զարմանալի է, որ ամերիկյան կողմի Երևան չգալը Վաշինգտոնում բացատրվեց այսպես` դա կարող է հանգեցնել ԱՄՆ-Թուրքիա հարաբերությունների լարվածության, որովհետև կա ՙԻսլամական պետության՚ գործոնը: Հասկանալի է, որ կա մուսուլմանական ահանբեկչության վտանգը և Թուրքիան կարևոր դեր ունի Վաշինգտոնի համար, նրանք միշտ մտածում են` չզայրացնեն Անկարային: Բայց չէ, որ Ռուսաստանը ևս հսկայական խնդիրներ ունի Թուրքիայի հետ ու կապված է հազարավոր կապերով. երկու գազամուղերի` աշխարհաքաղաքական առումով այդ ֆանտաստիկ ծրագրի իրականացումը միլիարդավոր գումարներ արժե, երկու երկրների միջև կա միլիարդների հասնող առևտրաշրջանառություն, Ռուսաստանը ատոմային էլեկտրակայան է կառուցում Թուրքիայում: Եվ վերջապես` անձնական ջերմ հարաբերություններ կան Պուտինի և Էրդողանի միջև: Բայց այդ ամենը Պուտինը մի կողմ դրեց: Նա իմաստուն պետական գործիչ է ու հրաշալի գիտակցում է` կան իրավիճակներ, երբ պետական գործիչը չպետք է մանր քաղաքականություն խաղա: Պուտինի այցելության հարցում մեծ դեր ունեցավ նաև Ռուսաստանի հայ համայնքը: Ես բարձր եմ գնահատում ՌԴ նախագահի քայլը ու դա ասում եմ որպես երախտագետ հայ մարդ, որպես ցեղասպանություն վերապրածի ժառանգորդ: Մեր ազգը երախտագետ է, լավությունը երբեք չի մոռանում, երբեք չի ներում նաև վատությունը, որովհետև պատմական հիշողություն ունի:

Երկրորդ կարևոր հանգամանքը. հայանպաստ իրավիճակները օդից չեն ընկնում, դրանք ունեն լուրջ ենթատեքստ: Իսկ դա Հայաստանի ղեկավարության, նախագահի ճիշտ քաղաքականություն է: Նախագահ Սարգսյանը վատիկանյան հայտնի արարողությունից հետո հնչեցրեց մի կարևոր հայտարությունը, որ հայ-թուրքական արձանագրությունների ժամանակ կար պատմաբանների ինչ-որ հանձնաժողով ստեղծելու միտք, սակայն այդ հարցը այսուհետ փակված է, այն դուրս եկավ օրակարգից ու դադարեց լինել անհրաժեշտություն: Ես` որպես հայ-թուրքական հաշտեցման հանձնաժողովի և արձանագրությունների ստեղծման փուլերի ակտիվ մասնակից, նախագահի այս խոսքը շատ եմ կարևորում:

Մյուս շրջադարձը կատարվեց Թուրքիայում: Երբ 2001-ին հաշտության հանձնաժողովի շրջանակներում Թուրքիայում սկսվեցին մեր հանդիպումերը, Հայոց ցեղսապանության մասին բացի գրագետ մարդկանց մի փոքր խմբից, ոչ ոք չգիտեր: Քրեորեն կպատժվեր նա, ով կօգտագործեր ՚Ցեղասպանություն՚ բառը: Այսօր իրավիճակը այլ է` և’ գրքեր են տպագրվում, և’ նկարահանվում են ֆիլմեր, որոնցում հայ ժողովրդից ներողություն խնդրելու գաղափարն է: Թուրքիայի 20 տոկոսը պատրասատ է ճանաչել կատարված ցեղասպանությունը: Երկու շաբաթ առաջ ելույթ էի ունենում Օտտավայի համալսարնում: Ավարտից հետո ինձ մի մարդ մոտեցավ, ասաց` ես պրոֆեսոր եմ, ազգությամբ թուրք, կարո՞ղ եմ ձեզ ուղեկցել: Համաձայնեցի: Ասաց` գիտեմ, որ իմ կառավարությունը չի ընդունելու պատմական այդ անարդարությունը, բայց ես անձամբ ուզում եմ ձեզանից ներողություն խնդրել: Այս օրինակը ցույց է տալիս, որ թուրք հասարակությունը փոխվում է, որ շրջադարձ է սկսվել: Իհարկե, Թուրքիայի ղեկավարությունը դեռևս դրան պատրաստ չէ, բայց ես գիտեմ, որ այդ օրը գալու է` Թուրքիան պետականորեն ներողություն է հայցելու հայ ժողովրդից: Ես դրանում չեմ կասկածում: Նրանք պետք է ազատվեն այդ ծանր մեղքից, հանցագործությունը պետք է պատժվի, դա մի վերք է, որը մնացել է համաշխարհային հանրության խղճի վրա:

-Իսկ հայրենազրկված հայության համար բավարար է՞ թուրքական <ներողությունը>:

-Ես երջանիկ կլինեմ այն ժամանակ, երբ Թուրքիան ճանաչի, ներողություն խնդրի և մեղանչի, դա պետք է արվի, և դա մինիմումն է: Թուրքիայի իշխանության մոտ կա մեծ վախ, որ ճանաչմանը կհաջորդի հատուցումը: 2002-ին, երբ Ստամբուլում էի թուրքական ղեկավարության առաջ հարց հնչեցրի` հայ ժողովրդի համար երկու սուրբ վայրերը` Արարատն ու Անին, պետք է վերադարձվեն Հայաստանին, մանավանդ, որ հայկական այդ տարածքները Օսմանյան Թուրքիայի կազմում չեն եղել, այլ ռուսական կայսրության: Քիչ էր մնում թուրքերը գժվեին: Իսկ տարիներ անց նրանց դեսպաններից մեկ ինձ ասաց` ձեր այդ խոսքից հետո ես հաճախ արթնանում եմ սառը քրտինքի մեջ, որովհետև գիշերը երազ եմ տեսնում, թե ինչպես են Սևրի պայմանագրի համաձայն Թուրքիան մասերի բաժանում: Տեսնո՞ւմ եք, ինչպիսի հոգեբանական վիճակում են նրանք:

-Չնայած բազմիցս ենք ասում, որ ԱՄՆ-ը դեռևս 1951-ին է ճանաչել Հայոց ցեղասպանությունը, սակայն դարձյալ սևեռվել ենք այդ երկրի նախագահի կողմից <ցեղասպանություն> եզրույթն արտասանելու վրա ու չենք դադարում մեր ներուժը անխնա վատնել այդ ուղղությամբ: Ի՞նչ է տալու մեզ, որ ԱՄՆ նախագահը վերստին արտաբերի <ցեղասպանություն> բառը:

-Ամերիկահայությունը ամեն կերպ ձգտում է դրան ու ամեն անգամ համոզվում, որ սահմանափակ են իր հնարավորություններն այդ հարցում: Ես ևս գտնում եմ, որ ճանաչման ուղով գնալը ընդամենը միջոցների, ներուժի կորուստ է, ուղղակի քամուն են տրվում այդ փողերը: Այդ մասին ամերիկահայերին բազմիցս եմ ասել` ուժ եք ծախսում, փող եք հավաքում, մյուսներին էլ ձեր հետևից տանում եք սխալ ուղղությամբ, քանի որ ԱՄՆ ճանաչումը ոչ մի հետևանք չի ունենալու:

Երբ տարիներ առաջ Եվրախորհրդարանում քննարկվում էր Հայոց ցեղասպանության բանաձևի ընդունման հարցը, նրանք մեզ պարզ ասում էին` այդ բանաձևը բարոյական փաստ է, հայե’ր, մոռացեք հողերի մասին, որովհետև եթե հանկարծ ձեր համար նման որոշում ընդունենք, ապա ամբողջ Եվրոպայի սահմանները պետք է վերաձևվվեն, մենք դա չենք անելու: Նույն կերպ է մտածում և Ֆրանսիան: Կնշանակի ճանաչումները մեզ բարոյականից այն կողմ ոչինչ չեն տալիս:

-Դրանում արդեն համոզվել ենք, նաև գիտակցել, որ միակ ուղին իրավական հարթությունն է: Բայց ունե՞նք անհրաժեշտ ռեսուրս Հայ դատ սկսելու:

-Այ, դա այլ բան է. մենք հաճախ կատակով ասում ենք, եթե Լուսինը, Մարսը, Արեգակն էլ ճանաչեն Հայոց ցեղասպանությունը, ոչինչ չի փոխվի, քանի դեռ չունենք դատական որոշում: Կար մի հանճարեղ հայ` Յուրի Բարսեղովը, նա Աստծո պարգևն էր մեր ժողովրդին: Լինելով աշխարհի հայտնի միջազգային իրավունքի մասնագետը, նա զարմացած ու վրդովված ասում էր, ախր մենք ի՞նչ ազգ ենք, ախր, եթե ուզում ենք մի բանի հասնել պետք է մեր ձեռքի տակ լինի դատական որոշում: Այսինքն, պետք է պատրաստվել դիմել դատարան: Իրավական գործընթաց սկսելու համար ժամանակին ես խոսել եմ նախկին ԱԳ նախարար Վարդան Օսկանյանի հետ, ապա երկրորդ նախագահի հետ: Այսպիսի միտք կար` փոխարենը աջ ու ձախ փող, էներգիա ծախսելու, որը ոչ մի արդյունք չունի, եկեք ազգի մտավոր, ֆինանսական ներուժն ուղղենք դատարան դիմելուն ու հաղթելուն, չէ՞, որ մեր ձեռքի տակ ունենք բազմաթիվ անհրաժեշտ փաստաղթեր, ի վերջո կան նաև 1918-ի թուրքական դատարանի որոշումները մեր դատը առաջ մղելու համար: Ցավոք, այն ժամանակ ղեկավարությունը հետ կանգնեց այդ քայլից` մտահոգությամբ, թե միջազգային դատարանում հանկարծ կարող ենք պարտվել, մինչդեռ Յուրի Բարսեղովը ոչ մի կասկած չուներ, որ հաղթելու ենք, քանի որ համոզված էր` մեր փաստարկները շատ համոզիչ են: Թուրքագետներն էլ ասում էին` դուք թուրքերի չեք ճանաչում, նրանք ձեզ կխաբեն: Ես վրդովվում էի այդ մտքից, մի՞թե մենք հիմար ենք, որ խաբվենք:
Եվ ահա, տեսեք ինչ եղավ. այդ ժամանակ թուրքերը դիմեցին մեզ` եկեք մտնենք դատարան: Մենք համաձայնեցինք: Ու պատմության մեջ առաջին անգամ` 2005-ին, չորս հայեր ու մի քանի հայտնի թուրքեր միասին դիմեցին միջնորդներին: Թուրքերի նպատակն էր դիմել հետևյալ հարցադրմամբ` արդյոք 1948թ <Ցեղասպանության մասին> կոնվենցիան ունի՞ հետադարձ ուժ: Միջնորդներից ստացանք այսպիսի պատասխան. Կոնվենցիան չունի հետադարձ ուժ, բայց 20-րդ դարասկզբին Օսմանյան Թուրքիայում հայերի նկատամամբ կատարվածը Ցեղասպանություն է: Առաջին անգամ իրավաբանական միջազգային կառույցը նման որոշում կայացրեց: Սա սկանդալ էր: Թուրքերը խուճապի էին մատնվել, որ մենք կարողացել էինք հարցը այսպիսի շեշտադրմամբ առաջ մղել: Նյու Յորք Թայմսը գրեց` սրանից հետո մենք հայերի կոտորածները կորակենք միայն Ցեղասպանություն: Սա շատ կարևոր փաստ է, որը մինչ օրս մնացել է ուշադրությունից դուրս: Եվ այն գալիս է դարձյալ փաստելու, որ մեր ճանապարհը միմիայն իրավականն է, այլ կերպ մենք չենք կարող ստանալ մեր կորցրածը:

ԱՐՄԻՆԵ ՍԻՄՈՆՅԱՆ

Տպելու տարբերակ Տպելու տարբերակ

Դիտել Politics, Արևմտյան Հայաստան, Թուրքիա, Լրահոս, Հայ-թուրքական հարաբերություններ, Հարցազրույցներ, Ով է թուրքը, Տարածաշրջան, Ցեղասպանություն, Քաղաքականություն բաժնի բոլոր նյութերը



Digg this!Add to del.icio.us!Stumble this!Add to Techorati!Share on Facebook!Seed Newsvine!Reddit!Add to Yahoo!

Մեկնաբանությունները թույլատրված չեն