Գլխավոր » TOP, Իրան, Լրահոս, Հարցազրույցներ, Տարածաշրջան, Քաղաքականություն

Ինչպե՞ս ճեղքել թուրք-ադրբեջանական շրջափակումը, Հայաստանի համար որո՞նք են կոմունիկացիոն իրատեսական ծրագրերը

Փետրվար 21, 2018թ. 22:18
երկաթուղի 1

Հարցազրույց Արևելագիտության ինստիտուտի ավագ գիտաշխատող ԱՐՄԵՆ ՄԱՆՎԵԼՅԱՆԻ հետ
-Վերլուծաբանների ուշադրության կենտրոնում է հայտնվել ՀՀ նախագահի մյունխենյան ելույթի այն հատվածը, որտեղ վերջինս խոսվում է Սև ծովի և Պարսից ծոցի միջև նոր տարանցիկ միջանցք ձևավորելու անհրաժեշտության մասին՝ նշելով, թե այժմ բանակցություններ են վարվում բոլոր շահագրգիռ երկրների հետ: Հայտնի է, որ այս ծրագրի շուրջ քննարկում է եղել նաև Իրանի նախագահի Հայաստան կատարած այցի ժամանակ: Որպես մասնագետ ինչպե՞ս եք գնահատում ծրագրի իրականացման հնարավորությունը:
– Սև ծովի և Պարսից ծոցի միջև տարանցիկ միջանցք ձևավորելու ծրագիրը նորություն չէ, դրա շուրջ բանակցային երկարատև գոծընթաց է ծավալվել: Այս հարցում ժամանակին ստեղծվեց, այսպես կոչված, Հյուսիս-Հարավ ծրագիրը, որի հիմքում ընկած էր մի պայմանագիր, որը կնքվել էր դեռևս 10 տարի առաջ՝ Հնդկաստանի, Իրանի, Ռուսաստանի միջև: Նպատակը՝ Պարսից ծոցի և Սև ծովի միջև կոմունիկացիոն համակարգի իրականացումն էր: Սակայն ծրագիրը սառեցվեց՝ պայմանավորված Իրանի նկատմամբ կիրառվող պատժամիջոցներով: Իսկ երբ դրանք հանվեցին, ՙՙՀյուսիս-Հարավ՚՚ ծրագրի շուրջ նկատվեց ակտիվացում, սկսվեցին բանակցությունները: Հայաստանը, բնականաբար, շահագրգռված է այս ծրագրով, այն հետաքրքիր, գլոբալ ծրագիր է, ոչ միայն կարող է Սև ծովի և Պարսից ծոցի միջև նոր տարանցիկ միջանցք ձևավորել, այլև ձգվել հյուսիս՝ Ռուսաստանով դեպի Սկանդինավյան երկրներ, հարավ՝

Պարսից ծոցով մինչև Հնդկաստան՝ նախաօվկիրանոս և այլն:
Սակայն խնդիրն այն է, թե մենք ինչպե՞ս կարող ենք միանալ այս ծրագրին: Այստեղ է, որ առաջանում են մի շարք հարցեր և դա պայմանավորված է Հայաստանի ու Ադրբեջանի մեջև առկա սուր մրցակցությամբ: Ադրբեջանն ունենալով որոշակի երկաթուղային հնարավորություններ դրանով որոշակի առավելություններ է սատանում, սակայն Հայաստանն էլ ունի աշխարհագրական դիրքի առավելություն. ճանապարհը Հայաստանով շատ ավելի կարճ է ու շատ ավելի արդյունավետ:
Նախագահի խոսքը, թե այժմ բանակցություններ են վարվում բոլոր շահագրգիռ երկրների հետ, հույս է ներշնչում: Այս իրավիճակում մեզանից պահանջվում է ճիշտ հաշվարկել ու գրագետ աշխատել:
Հայաստանի և Իրանի միջև երկաթգծի կառուցման պայմանավորվածությունը ձեռք է բերվել դեռևս 2007 թվականին: Մեզ համար շահեկան, բայց նաև շատ թանկ այս ծրագիրը, որը նախնական հաշվարկներով կարժենա մոտ 3.2 միլիարդ դոլար, կարո՞ղ է, ի վերջո, կառուցվել:
-Նախ ասեմ, որ Հայաստանի տարածքով դեպի Իրան երկաթուղային կապի ստեղծումն իրականում չունի աշխարհաքաղաքական կարևորություն, ինչպես ներկայացվում է: Այն ավելի շատ ունի տարածաշրջանային կարևորություն: Ի դեպ, նույնը վերաբերում է նաև Իրան-Ադրբեջան երկաթուղուն, սա ևս գլոբալ էֆեկտ չունի, վերլուծաբաններն են սիրում ամեն ինչին տալ աշխարահաքաղաքական կարևորություն, մինչդեռ դա իրականությանը չի համապատասխանում:
Իրան-Հայաստան երկաթուղու տարածաշրջային կարևորությունը նրանում է, որ մենք կարող ենք Իրանի հետ լինել երկաթուղային կապի մեջ, այն ելք է դեպի Սև ծով, և հետո այդ երկաթգիծը Վրաստանը կկապի վրացական Փոթիի հետ, քանի որ Վրաստան-Ռուսաստան երկաթուղային կապը, չեմ կարծում, որ մոտ ապագայում վերականգնվի:
Իրան-Հայաստան երկաթուղին կառուցելու համար հարկավոր կլինի հաղթահարել գերբարդ ռելիեֆ, այն լեռներով անցնող ճանապարհ է, տասնյակ թունելներ ու կամուրջներ պետք է կառուցվեն: Ու սա է պատճառը, որ թանկ է: Նաև ասեմ, որ երկաթուղին կլինի միակողմանի ճանապարհ, ոչ թե երկկողմանի, ինչպիսին լինում են սովորաբար, մեծ նշանակություն ունեցող երկաթգծերը. կսկսվի Մեղրիից ու կհասնի մինչև Սոտք, այստեղ կմիանա Հայկական երկաթուղուն:
Ամեն դեպքում, չնայած առկա բարդություններին, շատ կարևոր կլինի երկաթուղոի կառուցումը Հայաստանի տնտեսական շրջափակումը ճեղքելու առումով, մեզ հնարավորություն կտա ավելի լայն ու ավելի մեծաքանակ առևտուր անել Իրանի հետ: Այս երկաթուղին կարող է հայկական, իրանական ապրանքը հասցնել մինչև Վրաստանի սևծովյան նավահանգիստ: Խնդիրն այն է, որ երկաթուղու կառուցման համար պետք է գտնել ֆինանսավորողներ: Եթե այն կոմերցիոն տեսակետից հետաքրքիր լիներ, հավատացեք, շատ արագ կգտնվեին ներդրողներ: Բայց այն, որ գործը տեղից չի շարժվում, նշանակում է, որ ներդրումներ չկան:
– Ի՞նչ եղավ ՙՙՄետաքսի ճանապարհի՚՚ ստեղծման հեռանկարը:
-Չինաստանը հիմա կոմունիկացիոն ծրագիր է իրականցնում, որը կոչվում է ՙՙՄեկ գոտի, մեկ ճանապարհ՚՚ : Իրենց նպատակն է այդ մետաքսի ուղու ստեղծումը: Դրա շուրջ այսօր գնում են բանակցություններ: Երկու տարի առաջ Հայաստանի տարածքով որոշակի ապրանք տեղափոխվեց Եվրոպա- Վրաստան-Հայաստա ուղղությամբ: Այն փորձնական ծրագիր է, նպատակն էր հասկանալ, թե որքա՞ն ֆինանսներ են ծախսվելու ու որքանո՞վ այն կլինի ձեռնտու:

Պարզվեց, որ այն բավականին հետաքրքիր ու միցունակ ծրագիր է, այսինքն, հայկական ուղին օգտագործելը կոմերցիոն առումով շահավետ է: Հիմա խնդիրն այն է, թե որքանո՞վ այս փորձնական ծրագիրը կկարողանանք վերածել գլոբալ տնտեսական ծրագրի: Սրա ուղղությամբ աշխատել է հարկավոր:
Այսպիսով, թուրք-ադրբեջանական շրջափակման մեջ գտնվող Հայաստանն ի՞նչ ուղղություններով կարող է ուժեղացնել իր կոմունիկացիաները, ի վերջո, որո՞նք են մեզ համար իրատեսական ծրագրերը:
-Առաջին իրատեսական ծրագիրը Հյուսիս-Հարավ անվտոճանապարհի կառուցումն է, այն իրատեսական է նաև ֆինանսական առումով: Հյուսիս-Հարավը ստրատեգիկ նշանակություն ունի մեզ համար, ինչը հնարավորություն կտա դառնալ տարանցիկ երկիր Իրանի համար. իրանական մեքենաները Սև ծովով դեպի Պարսից ծոց և հակառակ ուղղությամբ կնախընտրեն շարժվել Հայաստանով ոչ թե Ադրբեջանով: Չնայած այսօր էլ իրանական մեքենաները նախընտրում են անցնել Հայաստանով, բայց եթե լինի որակյալ ճանապարհ, ապա մի քանի անգամ կմեծանա թողունակությունը: Եթե հիմա տարեկան 25-30 000 իրանական մեքենա է հատում մեր սահմանը, ապա ճանապարհի առկայության դեպքում այդ թիվը հնարավոր կլինի հասցնել մինչև 100 000-ի: Կան հաշվարկներ, համաձայն որոնց, եթե ավարտվի Հյուսիս-Հարավ հայաստանյան մայրուղու կառուցումը, ապա այն շատ ավելի մրցունակ ու արդյունավետ կարող է լինել, քան նույնիսկ Ադրբեջան-Իրան երկաթուղու շահագործումը, որը նախատեսել են ավարտել մինչև այս տարա ավարտը:

Ի դեպ, Ադրբեջան-Իրան երկաթուղին կողմերը կարող էին դեռևս 10-15 տարի առաջ կառուցել, սակայն իրանական կողմը, ելնելով իր աշխարհաքաղաքական շահերից, անընդհատ ձգձգում է: Իրանը հասկանում է, որ Ադրբեջանն արագացնում է այս գործընթացը Հայաստանի մեկուսացումն ուժեղացնելու համար, ինչը Իրանին ձեռնտու չէ: Որպեսզի ձախողվի Ադրբեջանի՝ Հայաստանն ավելի սեխմելու ցանկությունը, որպեսզի մեր նպատակները դառնան իրականություն, հարկավոր է հնարավորինս արագացնել Հյուսիս-հարավ ճանապարհի կառուցումը, անտեսելով բոլոր բարդությունները:
Երկրորդը կարևոր ծրագիրը մեզ համար բարձրավոլտ էլեկտրական կայանի կառուցումն է: Եթե կարողանանք ստեղծել եռակողմ՝ Իրան-Հայաստան-Վրաստան, ապա քառակողմ՝ Իրան-Հայաստան-Վրաստան-Ռուսաստան բարձրավոլտ համակարգը, ի դեպ, քառակողմ պայմանագիրն արդեն իսկ կնքված է, ապա Հայաստանը կդառնա տրանզիտ երկիր: Այս ուղղությամբ հենց հիմա աշխատանքներ են կատարվում՝ կառուցվում են բարձրավոլտ կայանները: Սա հնարավորություն կտա եռապատկել Իրանից Հայաստան ներմուծվող գազի ծավալները: Եթե այսօր տարեկան ստանում են 350 մլն խմ գազ, նոր ծրագրի կյանքի կոչմամբ կարող ենք այդ թիվը հասցնել 1 միլիարդի: Սա մեզ հնարավորություն կտա էլեկտրաէներգիա արտահանել Վրաստան: Այսինքն, սա շատ հեռանկարային ծրագիր է: Ես գիտեմ, որ Վրաստանում կան շատ մասնագետներ, որոնք շահագրգռված են եռակողմ այս ծրագրի իրականցմամբ, քանի որ հույս ունեն, որ Թուրքիայից ու Աղրբեջանից խորքային կախվածության մեջ գտնվող Վրաստանը ինչ-որ չափով կկարողանա դուրս գալ կախյալ վիճակից:
Այսպիսով, եթե Հայաստանը շատ լրջորեն աշխատի հիշատակածս երկու ուղղություններով, որոնք ամենից իրատեսականն են, համոզված եմ, մեր երկիրը շատ շուտով մեծ հաջողությունների կհասնի:
ԱՐՄԻՆԵ ՍԻՄՈՆՅԱՆ

Տպելու տարբերակ Տպելու տարբերակ

Դիտել TOP, Իրան, Լրահոս, Հարցազրույցներ, Տարածաշրջան, Քաղաքականություն բաժնի բոլոր նյութերը



Digg this!Add to del.icio.us!Stumble this!Add to Techorati!Share on Facebook!Seed Newsvine!Reddit!Add to Yahoo!

Մեկնաբանությունները թույլատրված չեն