Գլխավոր » Interview, Լրահոս, Հասարակություն, Հարցազրույցներ, Հոգևոր, Մշակույթ

Հայ ժողովուրդը երբեք կուրորեն չի վերցրել օտարինը, այլ մաղել է, վատը՝ մերժել, իսկ օգտակարն իրեն հարմարեցրել 

Նոյեմբեր 4, 2017թ. 16:03
ՀՈՎՀԱՆՆԵՍ ՍԱՐԳՍՅԱՆ

Հարցազրույց Հայ-ռուսական (Սլավոնական) համալսարանիմ Միջազգային հարաբերությունների ֆակուլտետի դոցենտ ՀՈՎՀԱՆՆԵՍ ՍԱՐԳՍՅԱՆԻ հետ
– Այսօր աշխարհում շատ են ազգային ինքնության ոչնչացմանն ուղղված մարտահրավերները. ի՞նչ անել, որ չխաթարվի, չաղճատվի մեր ազգային ինքնությունը, բայց նաև զարգանա՝ իր մեջ ներառելով ժամանակակիցը:
-Կա մի նոր տերմին՝ կոչվում է Ինքնության քաղաքականություն, այն չկար, երբ հայ ժողովուրդն իր ինքնության կերտման, զարգացման քաղաքականությունը փայլուն իրակացնում էր 4-րդ, 5-րդ դարերում՝ ընդունելով քրիստոնեությունը, անկախացնելով Հայոց Եկեղեցին, ստեղծելով հայ գրերն ու մեր հարուստ մշակույթը: Փաստորեն, դեռ 5-րդ դարից մենք ունեինք ինքնության քաղաքականություն, չնայած այդ բառը չէինք էլ օգտագործում:

Իսկ ինքնությունը փոփոխվող երևույթ է, ու այդ փոփոխությունը ուզես, թե չուզես, կատարվելու է: Բայց փոփոխությունը կարող է լինել պատահական, ինքնաբուխ, ինչը կարող է հանգեցնել ձուլման, ինքնության ոչնչացման, և կարող է լինել ծրագրային, ռազմավարական զարգացում: Երբ քո ինքնության վրա շերտավորում ես այն նորը, որը քեզ ավելի ուժեղ է դարձնում ու դրանով քո տեղն ես ամրացնում ապագայում:

5-7 դարերում հայ ժողովուրդը, գտնվելով բարդագույն պայմաններում, կարողացավ դա անել՝ չունենալով պետականություն: Կարողացանք մեր եկեղեցական, մշակութային, նաև իշխանական էլիտաների միջոցով այդ ծրագիրն իրականացնել. այս հարցում հատկապես մեծ էր մեր մշակութային գործիչների դերը:
Նույն խնդիրն այսօր էլ կանգնած է մեր առաջ: Երբ մենք խոսում ենք ինքնության մասին, հաճախ միայն շեշտում ենք մեր ունեցածը պահպանելու անհրաժեշտությունը: Իհարկե, պետք է պահպանենք մեր ժառանգությունը, բայց պահպանելը չպետք է լինի ինքնանպատակ, այլ մեզ պետք է օգնի նայել առաջ, այսինքն՝ այդ ինքնության վրա պետք է շերտավորվի ինչ-որ նոր բան, որը մեզանից պահանջում է նոր աշխարհը:
Այո, այսօր շատ են մարտահրավերները: Ինքնության մի մոդելը, որ մենք ունենք, դա մեր պատմամաշակութային ինքնությունն է, որպիսին այսօր աշխարհում շատ քիչ ժողովուրդներ ունեն, և 1600 տարի այդ ինքությունը մենք ունենք նյութականացված ձևով՝ մեր պահպանված մատյաններով, մշակույթով: Իսկ սա նշանակում է՝ մշակութայի առումով մենք չունենք խնդիր աշխարհին ապացուցելու, թե մենք ո՞վ ենք:
Բայց պարտավոր ենք նաև մեր հայրերի թողած պատկառելի ժառանգությամբ ներկայանալ աշխարհին.  արդյոք, դա անհրաժեշտ չափով անո՞ւմ ենք:
-Կարծում եմ, լավ չենք անում, որովհետև մենք չունենք մշակութային դիվանագիտություն: Մենք լավ գիտենք, թե մենք ո՞վ ենք, բայց աշխարհը մեզ լավ չի ճանաչում: Այսօր մենք ունենք անկախ հայկական պետություն ու ժամանակն է, որ պետությունը խորությամբ զբաղվի մեր ինքնության խնդիրներով: Ժամանակն է, մեր ինքնության մեջ արմատավորվեն քաղաքական, քաղաքացիական արժեքներ, իսկ պետությունը գնահատվի որպես գերագույն արժեք:
-Իսկ կարողանում ե՞նք արժևորել, գնահատել, փայփայել այդքան դժվարությամբ ձեռք բերած մեր պետությունն ու պետականությունը:
-Ցավոք՝ ոչ: Քանի դեռ մենք պետությունը որպես գերարժեք չենք ընկալել, քանի դեռ մենք մեզ չեն զգում այս պետական <<պրոյեկտի>> տերը՝ ամեն ինչ այլ ընթացք կունենա, արտագաղթն էլ չի դադարի: Ասում են՝ գնանք ուրիշ տեղ ապրենք ու հայ մնանք, բայց հայ կմնա՞ս, թե՞ չէ, դա դեռ հարց է, որովհետև շատերը ձուլվում են: 18-րդ դարում ամբողջ եվրոպական հայկական հայմայքները, թերևս միլիոնավորները՝ լեհահայությունը, հունգարահայությունը, հոլանդահայությունը ձուլվեց, որովհետև արժեհամակարգ փոխվեց, այնտեղ այլ արժեհամակարգ էր, աշխարհիկ, անհատապաշտական մտածողություն, նոր արժեքներ, որոնք հակասության մեջ մտան հայկական հազար տարվա ինքնության մոդելի հետ ու հակասությունը լուծվեց հայերի ձուլմամբ: Իսկ հիմա մենք ունենք անկախ պետություն, ու մեր պետականությունը, նախ, Հայաստանի քաղաքացիների համար պետք է լինի գերարժեք, այսինքն՝ պետք է նախ լինել հայ, հետո քաղաքացի: Այսինքն՝ հայը նախ մշակութային առումով պետք է լինի հայ, և հետո որպես հայ քաղաքացի:
Եվ երկրորդ, Հայաստանի Հանրապետությունը գերագույն արժեք պետք է լինի ամբողջ հայության համար: Դա իհարկե բարդ գործընթաց է, դրա համար հարկավոր կլինեն տասնամյակներ: Բայց դրան հասնելու համար այսօր նախ մեզ հարկավոր է համապատասխան ռազմավարություն մշակել, ինչը դեռ չեմ տեսնում:
-Այս առումով, չե՞ք կարևորում պաշտպանության նախարարության կողմից առաջարկվող <<Ազգ- բանակ>> գաղափարի իրականացումը:
-Անշուշտ, <<Ազգ-բանակը>> շատ գովելի փորձ է, առաջին անգամ մեր պետական իշխանության ներկայացուցիչների կողմից նման մոդել է ստեղծվում: Չնայած նրանում դեռ կան որոշ բացեր, դեռ քննարկման կարիք կա, հարկավոր է այն լրացնել, բովանդակությունն ավելի հարստացնել: Ի դեպ, ես առաջարկում եմ այս հրաշալի գաղափարը կոչել ոչ թե <<Ազգ-բանակ>>, այլ <<Ազգ-Պետություն>>, որովհետև բանակը պետության մի մասն է, ինչո՞ւ ենք մենք հենց բանակը շեշտում: Պետք է նախ պետական մտածողություն ունենալ, դրանից հետո, ինքնըստինքյան, բանակն էլ հզոր կլինի: Հիմա հարկավոր է, որ այս գաղափարը դեկլարատիվ բնույթ չունենա, այլ զարգանա, այսինքն՝ այս գաղափարի վրա պետք է ստեղծել ազգի, պետության, հասարակության զարգացման ծրագիրը:
Արևմուտքն այսօր մեզ իր նոր <<արժեքներն>> է պարտադրում՝ ինչ-որ օրենքների տեսքով, և  դա անում մարդու իրավունքների անվան տակ: Այդպիսիք մեր ինքնության դեմ չե՞ն ուղղված:
– Եթե մեզ դրսից տրվող արժեքը մեզ ուժեղ է դարձնում, չի ոչնչացնում մեր ինքնության արմատները, այլ ավելի է հզորացնում՝ կարող է մեզ համար լինել ընդունելի: Բայց դրսից պարտադրվող ցանկացած օրենք չէ, որ ընդունելի պետք է համարվի մեզ համար: Հետևաբար, կուրորեն ընդունելը սխալ է, այն կործանման տանող ուղի է:

Մյուս ծայրահեղությունն էլ այն է, որ ոչինչ դրսից չվերցնենք: Ես այստեղ բերում եմ Չինաստանի, Ճապոնիայի՝ այսօրվա <<ասիական վագրերի>> օրինակը, ի՞նչ արեցին նրանք, իրենց ավանդական մտածողության արժեհամակարգի վրա բերեցին, շերտավորեցին և՛ ինդուստրիալ հասարակության մեխանիզմները, և՛ քաղաքական, պետական ու քաղաքացիական արժեքները:

Մենք էլ ունեք հզոր ազգային ավանդույթներ, ուրեմն, դրսից տրվողը ոչ թե պետք է կուրորեն վերցնենք, դա մեզ կոչնչացնի, այլ մեր ունեցածի վրա ավելացնենք այն, ինչը կհամարենք օգտակար:

Հին դարերում ևս հայը երբեք կուրորեն չի վերցրել ուրիշինը, այսօր էլ պետք է նույն կերպ առաջնորդվենք: Նոր աշխարհում չես կարող լինել փակ: Մենք մեր պատմության ամենաբարդ ժամանակներում՝ 5-րդ դարից մինչև 15-րդ դարը եղել ենք բաց: Ամբողջ աշխարհը հրաժարվում էր հելլենիստական մշակույթից, արժեքներից, մենք այն յուրացնում էինք, քրիստոնությունը մեզ պետք է ջնջեր, բայց դարձավ մեր էությունն ու մեզ դարձրեց յուրահատուկ աշխարհում: Հետո եկավ գլոբալ իսլամական աշխարհը ու մենք մեր ընտրությունն արեցինք՝ չընտրեցինք իսլամը, չնայած այդ աշխարհից ինչ-որ տարրեր վերցրեցինք, բայց համարեցինք, որ դա մեր մոդելը չէ, մերն ուրիշ է:

Մենք առաջնորդվել ենք հետևյալով՝ այն զենքը, որը բերվում էր մեզ ձուլելու համար, մենք վերցնում էինք, յուրացնում ու դրա դեմ պայքարում: Հիմա էլ պետք է փորձենք նույնպիսի քաղաքականություն իրականցնել: Դրա համար մեզ պետք է ունենալ նախ ինքնության քաղաքականություն, այսինքն՝ այդ գործընթացը պետք է լինի ծրագրային. ինչը մեզ պետք է մաղում ենք, վերցնում ենք ու հարմարեցնում մեզ, մնացածը՝ մերժում ենք: Հարկավոր է մեկ ընդհանուր ռազմավարություն մշակել, պետք է միացնել մեր քայլերը, որոնք իրականացվում են տարբեր ոլորտներում՝ օրինակ, բանակում, ՏՏ ոլորտում, եթե չմիացրինք այդ ամենը մեկ ընդհանուր ազգային ռազմավարության մեջ՝ արդյունքներ չենք ունենա:
ԱՐՄԻՆԵ ՍԻՄՈՆՅԱՆ

Տպելու տարբերակ Տպելու տարբերակ

Դիտել Interview, Լրահոս, Հասարակություն, Հարցազրույցներ, Հոգևոր, Մշակույթ բաժնի բոլոր նյութերը



Digg this!Add to del.icio.us!Stumble this!Add to Techorati!Share on Facebook!Seed Newsvine!Reddit!Add to Yahoo!

Մեկնաբանությունները թույլատրված չեն