Գլխավոր » Regions, Ադրբեջան, Իրան, Լրահոս, Հարցազրույցներ, Տարածաշրջան, Քաղաքականություն

Հայ-իրանական հարաբերությունների ջերմացումից Բաքուն ցայտնոտի մեջ է

Փետրվար 3, 2017թ. 20:26
Վարդան Ոսկանյան

Հարցազրույց իրանագետ ՎԱՐԴԱՆ ՈՍԿԱՆՅԱՆԻ հետ

Հայ-իրանական հարաբերությունների մասին խոսելիս առավելապես շեշտվում է տնտեսական բաղադրիչը, ու գրեթե չի խոսվում  երկու հարևան երկրների միջև ռազմական համագործակցության մասին: Այս առումով, Հայաստանի պաշտպանության նախարար Վիգեն Սարգսյանի այցը կարո՞ղ ենք աննախադեպ համարել:

-Այո, այցը և՛ աննախադեպ էր,  ինչու ոչ, նաև պատմական: Դատելով ՊՆ նախարար Վիգեն Սարգսյանի ունեցած հանդիպումներից և Հայաստան-Իրան ռազմական ոլորտում քննարկվող օրակարգից, ակնհայտ է, որ երկու երկրները գնում են հարաբեությունների աննախադեպ խորացման ճանապահով: Ուզում են նաև հատուկ շեշտել, որ այցն ընթացել է չափազանց լավ մթնոլորտում:

Պաշտոնական այցն ուներ երկու բաղադրիչ. առաջին՝ ռազամական-պաշտպանական, երկրորդ՝ քաղաքական:

Ռազմական-պաշտպանական համագործակցության հարթության մեջ պետք է ակնկալել, որ Հայաստանն ու Իրանը  կհամագործակցեն մի շարք ոլորտներում, հակաօդային պաշտպանության, նաև թիկունքի խնդիրիների շուրջ, կաշխատեն ժամանակակից  տեխնոլոգիաները ռազմական արդյունաբերության մեջ կիրառելու ուղղությամբ: Պաշտպանական ոլորտի վերաբերյալ տեղեկատվությունը սուղ է ու դա բնական է, որովհետև  անվտանգությանն առնչվող խնդիրները չեն  բարձրաձայնվում ու չեն հանրայնացվում:

Ակնհայտ է, որ թե՛ Հայաստանը, թե՛ Իրանը պաշտպանական առումով տարածաշրջանում կանգնած են այնպիսի մարտահրավերների կամ վտանգների առաջ, որոնք բխում են Ադրբեջանի Հանրապետությունից: Հետևաբար, այս դաշտում  համագործակցությունը ձեռնտու է Հայաստանին ու Իրանին:

Ինչ վերաբերում է այցի քաղաքական բաղադրիչին, ապա չափազանց կարևոր է այն հանգամանքը, որ Հայաստանի պաշտպանության նախարարը հանդիպեց Իրանի խորհրդարանի նախագահի, ԱԳ նախարարի հետ: Մենք գործ ունենք բավական լուրջ գործընթացի հետ, որը պայմանավորված է թե՛ օբյեկտիվ հանգամանքով, թե  նոր նախարարի ակտիվությամբ:

Պաշտոնական լրահոսից տեղեկացանք, որ Վիգեն Սարգսյանը ծանոթացել է Իրանի ռազմական արդյունաբերությանն ու պայմանավորվել համատեղ ծրագրեր իրականացնել, իսկ Իրանի զինված ուժերի նախարար Հոսեյն Դեհղանին  հայտարարել է երկու երկրների միջև ռազմական փոխգործակցության պայմանագրի ստորագրման մասին:

-Այս  տեղեկատվության հիման վրա կարելի է այսպիսի եզրահանգման գալ. հիշյալ  քայլերը միտված են իրանական ներդրումները Հայաստանի ռազմաարդյունաբերական համալիրի զարգացմանն ուղղելուն: Իսկ պայմանագրի ստորագրումը տեղի կունենա Հայաստանում՝ Իրանի նախարարի փոխայցելության ընթացքում: Կարծում եմ, պայմանագրի քաղաքական հատվածը հասանելի կլինի ավելի մեծ լսարանի, բայց շատ մանրամասներ հասկանալիորեն չեն  հանրայնացվի, քանի որ դրանք  առնչվում են անվտանգության ոլորտին:

Նկատենք, որ տարածաշրջանում Հայաստանի ու Իրանի հանդեպ թշնամական  դիրքորոշում որդեգրած որոշ երկրներ նման համագործակցությունից, առավել ևս Հայաստանի ու Իրանի միջև ռազմական փոխգործակցության պայմանագրի ստորագրումից խիստ անհանգստացած են:

Այդ մասին են վկայում ադրբեջանական մամուլում հրապարակվող վերլուծությունները, որոնցում հայ-իրանական ռազմական համագործակցությունը դիտվում է ոչ միայն ընդդեմ Ադրբեջանի, այլև Իսրայելի դեմ կատարվող քայլ: Արդյոք Բաքուն  փորձ չի՞ անում տարածաշրջանը բաժանել երկու  հակադիր ճամբարների,  մի կողմում Հայաստանն ու Իրանը, մյուսում՝ Ադրբեջանն ու Իսրայելը:

-Նախ, Հայաստանի ՊՆ նախարարի այցի արձագանքը ադրբեջանական մամուլում մեկ բառով կարելի է բնութագրել հիստերիա, նրանք խիստ նյարդայնացած են: Բաքվում տիրող անհանգստությունը ներկայացվում է տարածաշրջանում դաշնակից փնտրելու համատեքստում, իսկ Ադրբեջանը Իսրայելին է համարում իր դաշնակիցը: Գաղտնիք չէ, որ Իսրայելը Իրանի լուրջ հակառակորդներից մեկն է, և Իսրայելի հետ Ադրբեջանի գործակցությունն ուղղված է ոչ միայն Հայաստանի, այլ հենց Իրանի դեմ: Իրանական մամուլը  ճշգրիտ ու դիպուկ բնորոշեց՝ Ադրբեջանը կոչելով  <<Իսրայելի ետնամաս>>:

Իսկ ադրբեջանական կողմը բանեցնում է պարզունակ քարոզչական հնարք հետ, որն առաջին հերթին ուղղված է սեփական հասարակությանը: Միգուցե, Ադրբեջանում հավատում են այն թեզերին, թե իբր Հայաստանն ու Իրանը գործակցում են Ադրբեջանի ու Իսրայելի դեմ: Ադրբեջանական կողմը հայտնվել է ցայտնոտային վիճակում, հաշվի առնելով, որ հայ-իրանական հարաբերությունները բոլոր ոլորտներում աննախադեպ զարգացում և աճ են գրանցում, Բաքուն փորձում է դա ծածկել քարոզչական տարբեր հնարքներով ու  մոլորեցնել սեփական հասարակությանը: Բաքվում նաև կարծում են, թե ադրբեջանական մամուլի նման հրապարակումները լրջորեն կընկալվեն Իսրայել պետության կողմից: Բայց ես չեմ կարծում, որ Իսրայելում կգտնվի որևէ լուրջ քաղաքական գործիչ կամ վերլուծաբան, որը կհավատա Բաքվի այս բացահայտ հիմարությանը:

Իսկ Հայաստանն ու Իրանը  քաղաքական ու տնտեսական,  ռազամական ու պաշտպանական ոլորտներում իրացնում են իրենց սեփական օրակարգը և առաջնորդվում միմիայն սեփական շահերով: Հայաստանի ու Իրանի գործակցությունն ուղղված չէ որևէ երրորդ երկրի դեմ, այն ուղղված է ի շահ երկու պետությունների ու երկու ժողովուրդների: Եվ մեր երկու երկրները շարժվելու են առաջ: Կա նախաձեռնողականություն և բոլոր ոլորտներում կողմերն իրացնելու են սեփական ողջ ներուժը:

Հայաստանի անվտանգության պահպանումը մեր արդարացի իրավունքն է, ինչն ուղղակիորեն վտանգում է Ադրբեջանը: Տարբեր երկրներ ռազմատեխնիկական օժանդակություն են  տրամադրում Ադրբեջանին: Հայտնի է, որ Իսրայելն ու Ադրբեջանը համագործակցում են պաշտպանական ոլորտում, Իսրայելը համարվում է Ադրբեջանին զենքի լուրջ մատակարարը, ինչը պատիվ չի բերում հենց Իսրայելին: Հաշվի առնելով, որ Ադբեջանում իշխում է բռնապետական վարչակարգ, նման երկրին տրամադրվող ցանկացած օգնություն չի կարող համաշխարհային քաղաքակիրթ հանրության կողմից դրական քայլ համարվել:

Ադրբեջանական հիստերիայի շարքից հիշենք Հասան Գուլիեվ անունով պատգամավորի հաթաթան՝ ուղղված Իրանին. <<Եթե Իրանը  մտքին դնի հարձակվել Ադրբեջանի վրա, ապա կդադարի գոյությոն ունենալ որպես պետություն ու նրա տեղը կստեղծվի 5 նոր պետություն>>: Իրանում ինչպե՞ս են  ընդունում նման հայտարարությունները:
-Իրանցիները հստակ արձանագրում են ցանկացած նման ելույթ: Արտաքուստ թվում է, թե դրանց լուրջ չեն անդրադառնում, բայց իրականում իրանական քաղաքականությունը հարյուրամյակներ առաջնորդվում է նույն սկզբունքով՝ չմոռանալ և՛ բարեկամներին, և՛ թշնամիներին:  Եվ Իրանում շատ լավ գիտեն, որ Ադրբեջանը բացահայտ թշնամական դիրքորոշում ունեցող երկիր է: Այդ երկրում հակաիրանականությունը երբեմն դրսևորվում է բացահայտ, բայց հիմնականում այն թաքնված է, ու այդ իմաստով հակաիրանականությունը Ադրբեջանում մրցակցում է հակահայկականության հետ: Շատ դեպքերում դժվար է որոշել, արդյոք, ադրբեջանական հասարակությունը թունավորվում է հակահայակակա՞ն, թե՞ հակաիրանական քարոզչությամբ: Ընդորում, կա մի կարևոր հանգամանք ևս, քանի որ այսօրվա Ադրբեջան կոչված արհեստածին կառույցը ստեղծվել է պատմականորեն իրանական ինքնություն ունեցող տարածքի վրա, հետևաբար, Ադրբեջանում ժխտում են  այն ամենը ինչ առնչվում է իրանականության հետ: Այսինքն՝ հակաիրանականությունը Ադրբեջանի  ինքնության բաղկացուցիչ մասն է: Հետևաբար, պատահական չէ, որ ավելի բարձր պաշտոնյաներ, հիշենք՝  90-ականներին Ադրեբեջանի նախագահի մակարդակով  իրականացվում էր հակաիրանական քարոզչություն: Այսօր, ադրեբջանական քաղաքաաակն վրանախավը Իրանի հարոցւմ ուենոլով որոծակի վախեր, բացահայտորեն չի արտահայտում իր հակաիրանական  դիրքորոշումները, բայց  դա  չի նշանակում, թե այդպիսիք չկան:

Արցախյան հիմնահարցի հետ կապված  նախարար Սարգսյանը Իրանում  մի կարևոր  շեշտադրում արեց,  թե խնդիրը  միայն Հայաստանին  չպետք է  անհանգստացնիցանկացած լարվածություն  ձևավորում  է միջավայրիսկ դրանից բխող ապագա վտանգները շատ ավելին են տարածաշրջանի համար, քան միայն Հայաստանի անվտանգային շահերը: Նախարարը եզրահանգեց՝  մենք պետք է աշխատենք բոլոր գործընկերների  հետ՝  տարածաշրջանում լարվածություն  թույլ չտալու համարԻ՞նչ կասեք  Հայաստանի նախաձեռնողական նման  քաղաքականության մասին:

-Հիշենք, որ մինչ Իրան այցելելը Վիգեն Սարգսյանն այցելեց հարևան Վրաստան, ապա Հունաստան, ՆԱՏՕ-ի անդամ այս երկիրը Հայաստանի հետ ունի չափազանց  սերտ բարեկամական հարաբերություններ: Այսինքն՝ Հայաստանը խորացնում է իր գործակցությունը ու փորձում ավելի բարելավել իր դիրքերն անվտանգության առումով:

Նաև հիշեցնեմ, որ չափազանց կարևոր էր իրանցի բարձրաստիճան պաշտոնյայի՝ ՊՆ նախարարի շուրթերից հնչեցվածը, թե Իրանը կողմնակից չէ տարածաշրջանում ուժի կիրառման ու լարվածության մեծացման: Այն ուղղված էր Ադրբեջանին, քանի որ բոլորի համար պարզ է, թե ո՞վ է պարբերաբար սպառնում ուժով  լուծել  արցախյան խնդիրը և ո՞վ է այդ ուժը առաջինը կիրառողը: Իրանի կողմից հնչեցվածը լուրջ ազդակ էր ու այն առավել նյարդայնացրեց Բաքվին:

Վերջին շրջանում Հայաստանի ձեռնարկած քայլերը ցույց են տալիս, որ մեր երկիրն ընթանում է համագործակցությունների նոր ուղով. մի կողմից՝  Իրան-Հայաստան-Վրաստան եռակողմ համագործակցությունն է, մյուս կողմից՝ Ռուսաստան-Վրաստան-Իրան-Հայաստան, նաև՝ Թուրքմենստան-Իրան-Հայաստան-Վրաստան համագործակցությունը, որը կուղղվի դեպի Արևելյան Եվրոպա: Այսպիսի նախաձեռնողական քաղաքականությունը լրջորեն մեծացնում է մեր երկրի հնարավորությունները ոչ միայն տնտեսական ու պաշտպանական տիրույթներում, այլ ընդհանրապես, բարձրացնում է ՀՀ աշխարհաքաղաքական դերակատարությունը տարածաշրջանում՝ մեր երկրին տալով բոլորվին նոր կարգավիճակ: Եվ դա ուրախալի է: Եթե մեզ հաջողվի բոլոր դաշտերում առկա ներուժը  արդյունավետորեն իրացնել, ապագայում, որակական ու ազդեցության առումով, կունենանք նոր ու ավելի հզոր երկիր:

ԱՐՄԻՆԵ ՍԻՄՈՆՅԱՆ

 

Տպելու տարբերակ Տպելու տարբերակ

Դիտել Regions, Ադրբեջան, Իրան, Լրահոս, Հարցազրույցներ, Տարածաշրջան, Քաղաքականություն բաժնի բոլոր նյութերը



Digg this!Add to del.icio.us!Stumble this!Add to Techorati!Share on Facebook!Seed Newsvine!Reddit!Add to Yahoo!

Մեկնաբանությունները թույլատրված չեն