Գլխավոր » Interview, Լրահոս, Հասարակություն, Հարցազրույցներ, Տնտեսություն

Նախագծում շտկման անհրաժեշտ դրույթներ կան ու հանձնաժողովը պետք է ուշադրություն դարձնի

Հուլիս 17, 2015թ. 09:00
Խոսրով

Հարցազրույց ՀՀԿ խմբակցության պատգամավոր, Քրիստոնեա-դեմոկրատական կուսակցության նախագահ ԽՈՍՐՈՎ ՀԱՐՈՒԹՅՈՒՆՅԱՆԻ հետ

Սահանադրական բարեփոխումների փաթեթն այլևս հանրային քննարկումների սեղանին է, ինչի անհրաժետությունը չափազանց կարևոր է, քանի որ նախագծում ներմուծված են գործող սահմանադրությունից ամբողջությամբ տարբերվող բազմաթիվ դրույթներ: Մինչ դրանց անդրադառնալը, նախ, ի՞նչ տպավորություն ստացաք ուսումնասիրելով նոր փաստաթուղթը:

-Ճիշտն ասած, ես բավական ակտիվ մասնակցել եմ հայեցակարգի նախագծի մշակման փուլերին, և շատ հարցադրումների մանրամասներ ինձ համար արդեն իսկ հայտնի էին: Սակայն այժմ կուզենայի առանձնացնել մի քանի կարևոր հանգամանքներ, որոնք գուցեև շրջանցի հանրությունը` առավել կենտրոնանալով պետական կառավարման համակարագին վերաբերող փոփոխությունների վրա: Մինչդեռ բարեփոխումների միակ հրապուրիչ մասը դա չէ:
Նախագծի 1-ին գլխի առաջին իսկ հոդվածներում ամրագրված են շատ կարևոր դրույթներ. խոսվում է հանրային իշխանության ստանձնած պարտավորության մասին` քաղաքացիների ազատությունների և հիմնարար իրավունքների հարցում: Այսինքն, հանրային իշխանությունը սահմանափակված է քաղաքացու իրավունքներով: Մի բան, որը նախկին սահմանադրության մեջ լղոզված հասկացություն էր: Երկրորդ, հենց առաջին գլխից կարմի թելով անցնում է այն գաղափարը, որ իշխանությունը պարտավորություն է, այլ ոչ թե իրավունք: Նախկին Սահմնադրության մեջ նման ձևակերպումներ չկան:

-Այսինքն, սահմանադրական բարեփոխումների արդյունքում նոր հարաբերություններ են հաստատվում, ինչը կհանգեցնի նաև մտածողության փոխման:

-Այո, հանրային կյանքի կազմակերպման գործում հստակեցվում են քաղաքացի- իշխանություն փոխհարաբեությունները: Ու այն ընկալումը, թե` ես իշխանավոր եմ և ունեմ իրավունք` այլևս իչիք է դառնում, դուք չունե’ք իրավունք, դուք ունեք նախ և առաջ պարտավորություն հանրության առաջ, ապա նոր միայն այդ պարտավարությանը համարժեք ունեք իրավունք:

Շատերի մոտ այնպիսի տպավորություն է, թե իշխանությունը նախ և առաջ լիազորություն է, իրավունք: Ո’չ, իշխանությունը հանրության առջև պարտավորություն է, ապա նոր միայն այդ պարտավորությանն համարժեք իրավունք կամ լիազարություն:
Հաջորդը. առավել կարևորում եմ սոցիալական պետության թեզը: Առաջին անգամ Սահմանադրությունն արձանագրում է, որ Հայաստանը պետություն է, որի տնտեսական համակարգի հիմքում ընկած է սոցիալական շուկայական համակարգը: Իսկ դա նշանակում է` ազատ մրցակցություն և գնագոյացում` առաջարկի ու պահանջարկի հիման վրա: Եվ այս ամենի պատասխանատուն հանրային իշխանությունն է: Պետք է ասեմ, որ այս հարցում հեղինակները կարծես մի քիչ կաշկանդված են եղել, քանի որ սոցիալական պետության վերաբերյալ մեր առաջարկները շատ ավելի ընդարձակ էին, շատ ավելի խրոխտ: Կարծում եմ, նախագծի քննարկման ընթացքում մենք անպայման կանդրադառնանք այս հարցին:

Այսպիսով, նախագիծն ունի շատ կարևոր` սահմանադրականության ամրապնդմանը, սահմանադրական մտածելակերպի զարգացմանը, իշխող ավանդույթների ձևավորմանը նպաստող բազմաթիվ նորույթներ:

Խոսենք, շատերին հետաքրքրող պետական կառավարման համակարգում առաջակված փոփոխությունների մասին. հիմնովին փոփոխված է ՙՀանրապետության նախագահ՚ բաժինը, որն անշուշտ բխում է խորհրդարանական մոդելի տրամաբանությունից:

-Ասեմ, որ իշխանությունների տարանջատման և հակակշռման սկզբունքը իրացնելու տեսանկյունից խորհրդարանական մոդելն ավելի լիրաժեք է, քան կիսանախագահականը:
Թերևս շատերը չեն գիտակցում, բայց մեր պրոբլեմը հետևյալում է. տեսեք, գործող Սահմանադրությամբ Հանրապետության նախագահին վերապահված են լիազորություններ, պատասխանատվություններ այնպիսի ոլորտներում, ինչպիսիք են անվտանգությունը, արտաքին հարաբերությունները, որոնք գործադիր իշխանության գործառույթներն են, սակայն նախագահը դե ֆակտո դատապարտված է լինել գործադիր իշխանության գլուխ: Եվ նման իրավիճակում նախագահը որքան էլ ցանկանա, միևնույն է, չի կարող իրապես դառնալ իշխանությունների տարանջատման և հակակշռման սահմանադրական երախավորը: Փաստորեն, այսօր մենք նախագահի պարագայում ունենք երկվություն, մի կողմից նա պետության գլուխ է, բայց մյուս կողմից գործադիր իշխանություն ներկայացնող կառույց: Եվ սա, կրկնում եմ, կիսանախագահական մոդելի հարուցած պրոբլեմներից մեկն է:

-Մինչդեռ խորհրդարանական մոդելի դեպքում նախագահը վերածվում է զուտ ներկայացուցչական ֆիգուրի, կամ դառնում ինչպես ընդունված է ասել` <անգլիական թագուհի>:

-Իսկ ի՞նչ եք կարծում, Անգլիայի թագուհին երկրորդակա՞ն ֆիգուր է:

– Այսպիսի խոսք կա` Եղիսաբեթ II-ը թագավորում է, բայց չի կառավարում: Սակայն յուրաքանչյուր օրինագիծ օրենքի ուժ ստանալու համար պետք է թագուհու հավանությանն արժանանա, այսինքն` անգլիացիներն իրենց պատմական ավանդույթի ուժով պահպանում են թագուհու կարևոր դերը:

-Այո~, ուրեմն, շատ էական է, թե ինչպիսի՞ առողջ ավանդույթներ մենք ևս կներդնենք: Կամ ի՞նչ եք կարծում, Իտալիայի նախագահը ՙանգլիական թագուհի՚ է՞, նույն կերպ և Գերմանիայի, որի խոսքը կապված Հայոց ցեղասպանության հետ, մեծ կշիռ ունեցավ, որովհետև նա լուրջ քաղաքական դերակատարում ունեցող դեմք է: Գիտեք, պարտադիր չէ ձեռքիդ տակ լինեն պատժիչ գործիքակազմեր, որպեսզի դու լինես հեղինակություն: Իսկ առհասարակ, քանի որ սա նոր ինստիտուտ է մեզանում, ապա ժամանակ է պետք, որ բռնի պատմության քննությունը:

-Նախագծում բազմաթիվ նորույթներից մեկն էլ այն է, որ նախագահը, որը պաշտոնավարելու է մեկ անգամ` 7 տարի ժամկետով, ընտրվում է <Ընտրիչների ժողովի> կողմից, որը կազմված է ԱԺ պատգամավորներից և ՏԻՄ ներկայացուցիչներից: Ի՞նչ կասեք սրա մասին:

–<Ընտրիչների ժողովը> լուրջ ինստիտուտ է: Այստեղ մի ընդգծում կա, որ պատգամավորների թվին հավասար պետք է լինեն ՏԻՄ ներկայացուցիչները: Այսինքն, եթե պատգամավորների թիվը 101-ն է, ուրեմն խոսքը գնում է 101 ՏԻՄ նեկայացուցիչի մասին, բայց չէ՞, որ մեր համայնքային իշխանությունների քանակը 915-ն է: Հետևաբար, մենք պետք է հետագայում մշակենք մի օրենք, որը մեզ հնարավորություն կտա 915 համայնքից ընտրել 101-ին: Ես սրա հետ համաձայն չեմ ու այստեղ խնդիր եմ տեսնում: Չեմ մերժում ՙընտրիչների՚ գաղափարը, հետաքրքիր է, բայց այն կարող է նաև խնդրահայուց լինել:

Իհարկե, արդարացված եմ համարում ոչ կուսակցական գործիքակազմով նախագահի ընտրության գաղափարը, բայց այլ հարց է, թե մենք ինչպե”ս կարող ենք դա իրացնել: Հանձնաժողովի անդամները այս մեխանիզմն են նպատակահարմար համարել, միգուցե նրանք վաղը սեղանին կդնեն միջազգային փորձը, և մենք կտեսնենք, թե այլ երկրներում ՙընտրիչներին՚ ինչպե՞ս են ընտրում ՏԻՄ-ից: Միգուցե այդ փորձը կա՞: Ես, իհարկե, հանգիստ եմ, քանի որ անվերապահորեն վստահում եմ հանձնաժողովի անդամների մասնագիտական կարողությանը, նրանք պրոֆեսիոնալներ են, ու իմ կարծիքներն հայտնելիս էլ փորձում եմ շատ շրջահայաց լինել: Տվյալ դեպքում, ընդամենը, իմ մտահագությունն եմ արտահայտում:

-Անդրադառնանք, առանձնահատուկ քննարկման առարկա դարձած <Ազգային ժողով> գլխին: Նախ, ի՞նչ ասել է` Ազգային ժողովը կազմված է առնվազն 101 պատգամավորից, մի՞թե հնարավոր չէ պատգամավորների կոնկրետ թիվ ամրագրել:

-Կարծում եմ, տեղ է թողնված, որ հանրային քննարկումների արդյունքում հնարավոր փոփոխություն լինի: Ինքս դրան շատ հանգիստ եմ վերաբերվում, որովհետև 101-ի ու 131-ի միջև սար ու ձորի տարբեություն չեմ տեսնում: Եթե խոսքը արդյունավետ գործող կոլեկտիվ մարմնի մասին է, ապա 101-ն էլ, 131-ն էլ նույն արդյունքն են տալու: Կարևորը որակն է, իսկ որակ, որպես կանոն ձևավորում են 35-40 հոգին: Ամենուր էլ այդպես է: Սա կոլեկտիվ քաղաքական կառույցներին բնորոշ <գենետիկա> է:

Ճի՞շտ է սահմանադրորեն ամրագրել, որ խորհրդարանական ընտրությունների արդյունքում պարտադիր պետք է ձևավորվի կայուն խորհրդարանական մեծամասնություն. (հոդված 89, կետ 3):

– Խոսքը, կարծում եմ, քաղաքական մեծամասնության մասին է, ոչ թե կուսակցական, այսինքն, սա չի ենթադրում, որ որևէ կուսակցություն պետք է պարտադիր մեծամասնություն կազմի: Այլ պետք է հնարավորություն ստեղծվի քաղաքական կոլիցիա ձևավորելու համար, ինչի արդյունքում կձևավորվի մեծամասնություն:

-Այսինքն, սա ենթադրում է, որ խորհրդարանական կոալիցիայի ձևավորումը պարտադիր պայման է՞:

-Ոչ թե պարտադիր, այլ սա չի բացառում կոալիցիայի ստեղծումը: Այսինքն, եթե որևէ կուսակցություն ընտրությունների արդյունքում չի ձևավորում մեծամասնություն, ապա ձևավորվում է քաղաքական մեծամասնություն` կոալիցիայի տեսքով: Հիշյալ դրույթը ես այդպես եմ հասկանում, հակառակ դեպքում, ինչ -որ արհեստական բան կլինի: Կարծես թե այս դրույթում ձևակերպման խնդիր, իրոք, կա, կարելի է մտածել այդ ուղությամբ: Ես այս հանգամանքի վրա ուշադրություն եմ դարձրել և ուսումնասիրել Ֆրանսիայի փորձը: Այնտեղ ՏԻՄ համակարգում այդ խնդիրը ևս կա, բայց այն լուծվում է հետևյալ կերպ. ընտրություններին համամասնական ընտրակարգով մասնակցած և առավելագույն ձայներ ստացած կուսակցություններին կամ քաղաքացիական նախաձեռնության խմբերին տրվում է մանդատների 50 տոկոսը, իսկ մնացած 50-ը բաշխվում մյուսների միջև` հաշվի առնելով ընտրության արդյունքները: Այս կերպ ապահովում են որևէ կուսակցության աներկբա քաղաքական մեծամասնություն լինելը: Կարծում եմ, մեր նախագծում այս դրույթի հետ կապված կա վերաձևակերպման անհրաժեշտություն, կարելի է մտածել այդ ուղղությամբ ու հստակեցնել, որպեսզի տարընթերցման տեղ չմնա:

-Ի՞նչ կասեք կառավարության ձևավորման մասին, այստեղ ևս ինչ-որ բան կարծես թերի է:

– Նորույթ է այն, որ ընտրությունների գնացող կուսակցությունները պետք է հայտարարեն իրենց ապագա վարչապետի անունը: Ես այն կածիքին եմ, որ ոչ թե վարչապետի անունը պետք է հռչակվի, այլ ապագա կառավարության կազմը: Այդպես նախընտրական մրցապայքարը կդառնա շատ ավելի առարկայական:

Կուզենամ հանձնաժողովի ուշադրությունը սևեռել հետևյալի վրա: Կառավարությունը պետք է ձևավորվի Ազգային ժողովում ձևավորված քաղաքական մեծամասնության կազմից, հակառակ դեպքում, ստացվում է, որ վարչապետին ընտրելուց հետո ասում ես` գնա ու որտեղից ուզում ես քեզ համար նախարարներ ընտրիր: Սակայն իմ առաջարկի համաձայն նախարարները պետք է ընտրվեն կուսակցությունների կողմից` Ազգային ժողով մտած ցուցակներով: Սա շատ էական է, որովհետև եթե ես հավակնում եմ լինել որևէ կուսակցության ապագա նախարարը, ուրեմն պետք է ընտրական ցուցակի առաջին տեղերում լինեմ, ակտիվ մասնակցեմ ընտրություններին, գնամ ու ժողովրդին բացատրեմ, որ ինձ վստահվող ոլորտում ես լավագույնս կկառավարեմ ու կարդարացնեմ ձեր սպասելիքները: Այսինքն, նախ այդ պայքարի արդյունում ես կգամ խորհրդարան և, նոր միայն ԱԺ-ից կնշանակվեմ կառավարության անդամ: Այս կերպ ձևավորված կառավարությունը դե ֆակտո դառնում է ընտրված կառավարություն, քանի որ մենք ընտրություններում ձայն տալով այս կամ այն կուսակցությանը արդեն գիտենաք, թե ո՞ր վարչապետին, կամ առողջապահության, կրթության ու մյուս ոլորտներում նախարարների ո՞ր թեկնածուներին ենք ուզում տեսնել:

Հետևաբար, եթե մենք համապատասխան հոդվածում, բացի արձանագրումից, թե կառավարությունը ձևավորում է վարչապետը, նաև նշենք` ձևավորում է ԱԺ-ում` իր կուսակցության կազմից, ապա սրանով կնպաստենք, որ մեր հասարկության լավագույն ներուժը, որը մտքին դրել է երբևէ դառնալ հայոց նախարար, մտնի որևէ կուսակցության շարքերը: Այդպես մեր կուսակցությունները իրականում կդառնան մարդկանց քաղաքական կարիերայի ձեռքբերման, ինքնահաստատաման իրական դպրոցներ:
Այս հարցը ես անպայմանորեն բարձրացնելու եմ ու խնդրելու եմ հանձնաժողովին այն լուրջ քննարկման առարկա դարձնել: Քանի որ սա նաև քաղաքական կուսակցությունների որակը բարձրացնելու լավագույն ճանապարհ է:

Ասեմ նաև, որ որպես նոր ինստիտուտ մտցված է փոխվարչապետերի գաղափարը: Այսինքն, վարչապետը հնարավորություն կունեն զբաղվելու երկրի ապագայի խնդիրներով և ոչ թե կթաղվի ընթացիկ ՙճահճի՚ մեջ:

Մյուս օգտակար նորույթն այս է` նախատեսվում է կառավաության առանձին անդամին անվստահություն հայտնել: Հստակ արձանագրվում է` նախարարը տվյալ ոլորտի բացառիկ պատասխանատու քաղաքական պաշտոնյան է: Այսինքն, այլևս նախարաները չեն կարող ասել` դե, նախագահը կամ վարչապետն ասաց, ես էլ արեցի: Ո’չ, դո’ւ ես որոշում կայացնողը, դո’ւ ես պատասխանատուն:

-Նախագծից տպավորություն ես ստանում, թե վարչապետ փոխելը կարող է պատգամավորների համար <պարապ վախտի խաղալիքը> դառնալ. այդ առումով մտահոգիչ չէ՞ հետևյալ ձևակերպումը <ՙԵթե վարչապետին անվստահություն հայտնելու մասին որոշման նախագիծը չի ընդունվում, ապա նման նախագիծ կարող է ընդունվել 6 ամիս հետո>: Այսինքն` վեց ամիսը մեկ խորհրդարանականը անվստահություն է հայտնում վարչապետի՞ն:

-Այդ առումով, այո, ես կարծում եմ, վեց ամիսը քիչ ժամկետ է, առնվազն երկու տարի այդ հարցը չպետք է դրվի: Որովհետև շատ կարևոր է կառավարության կայունությունը: Եթե կառավարությունը ձախողել է` ինքը կհեռանա, բայց պատկերացնում եք, ի՞նչ կլինի, եթե 6 ամիսը մեկ անվստահություն հայտնվի: Նման դեպքում վարչապետը չի կարող աշխատել, ոչ ոք չի էլ կամենա դառնալ վարչապետ, քանի որ դա կլինի տաժանակիր աշխատանք: Ես դեմ եմ 6 ամսին, մեկ անգամ ներկայացվեց անվստահությունը, դրանից հետո երկու տարի այլևս չպետք է դրան անդրադառանալ: Վարչապետի պաշտանավարման համար տրված է 5 տարի, թող 5 տարում երկու անգամ անվստահություն հայտնելու հնարավորություն ներկայացվի:

Գիտեք, այս հանրային քննակումները ես շատ կարևորում եմ ու համոզված եմ, որ դրանց ընթացքում կարվեն անհրաժեշտ շտկումներ: Ընդվորում, նման քննարկումների կարիք ունի հենց հանձնաժողովը, որովհետև կողքից հայացքը, երբեմն նաև քննադատական` շատ օգտակար է: Կարծում եմ, որ այս քննարկումները դրական լիցք կհաղորդեն սահմանադրական բարեփոխումների շուրջ ծավալվող քաղաքական գործընթացին:

ԱՐՄԻՆԵ ՍԻՄՈՆՅԱՆ

Տպելու տարբերակ Տպելու տարբերակ

Դիտել Interview, Լրահոս, Հասարակություն, Հարցազրույցներ, Տնտեսություն բաժնի բոլոր նյութերը



Digg this!Add to del.icio.us!Stumble this!Add to Techorati!Share on Facebook!Seed Newsvine!Reddit!Add to Yahoo!

Մեկնաբանությունները թույլատրված չեն