Գլխավոր » TOP, Իրավական փաստաթղթեր, Լրահոս, Հասարակություն, Հարցազրույցներ

Խորհրդարանական մոդելից անհանգստանալու կարիք չկա

Մայիս 18, 2015թ. 21:36
Վարդան Այվազյան սահմանադրագետ

Հարցազրույց սահմանադրագետ ՎԱՐԴԱՆ ԱՅՎԱԶՅԱՆԻ հետ

-Սահմանադրական բարեփոխումներ իրականացնող մասնագիտական հանձնաժողովի ընտրությունը, ինչպես հայտնի է, կանգեց խորհրդարանական համակարգի վրա: Սակայն կան մտահագությունները, թե խորհրդարանական մոդելը կարող է խնդիրներ առաջացնել. մի կողմից երկրի ներքին ու արտաքին անվտանգության հարցում, քանզի հստակ չէ, թե խորհրդարանականի ժամանակ ո՞վ պետք է որոշում կայացնի: Մյուս կողմից` ոչ կատարյալ վիճակում է ներհայաստանյան քաղաքական դաշտը, ինչի հետևանքն է նաև ոչ կատարյալ խորհրդարանը: Հիշենք, քաղաքական ուժը, որը ԱԺ մտավ որպես մեկ ամբողջություն, մեկ տարի անց ամբիցիաների արդյունքում բաժանվեց 4 տարբեր թևերի: Ձեր մասնագիտական կարծիքը այս մտահոգությունների առիթով:

-Խորհրդարանական կառավարման համակարգը գոյություն ունեցող կառավարման համակարգերից առավել ժողովրդավարականն է` իշխանությունը մեկ անձի ձեռքում կենտրոնացված չլինելու և ծանրակշիռ լծակների տիրապետող ընդդիմություն ունենալու շնորհիվ:
Ինչ վերաբերում է երկրի արտաքին անվտանգությանը, կարծում եմ, անհանգստանալու կարիք չկա, քանի որ եթե նման մտահոգություն լիներ, ապա ոչ մի պետություն երբեք խորհրդարանական համակարգ չէր կիրառի:
Անկախ նրանից, կառավարման համակարգը նախագահական է, խորհրդարանական, թե միապետական, միևնույն է, Սահմանադրությունը հստակ սահմանում, կարգավորում է այն մեխանիզմները, կառուցակարգերը, որոնք ուղղված են երկրի ներքին, արտաքին անվտանգության պաշտպանությանը: Դրանք նաև այլ իրավական ակտերով են ամրագրված: Պետք է նկատի ունենալ, որ սահմանադրական փոփոխությունների արդյունքում նախատեսվելու է նաև օրգանական օրենքների ինստիտուտի ներմուծում, իսկ օրգանական օրենքները սովորական օրենքներից ավելի բարձր իրավական ուժ են ունենալու: Այսինքն, կան բազում մեխանիզմներ, որոնք կներդրվեն ու ամեն ինչ հստակ կկանոնակարգվի: Այնպես որ, խորհրդարանական համակարգը ազգային անվտանգության տեսանկյունից որևէ վտանգ չի ներկայացնում:
Հնչում են նաև կարծիքներ, թե ամեն ինչ խորհրդարանի վրա է թողնվում: Այդպես չէ: Կամ Ազգային ժողովի խճանկարի ձեր բերած օրինակը զուտ դրվագային բնույթ ունի: Եթե իհարկե, սահմանադրական փոփոխությունները կատարվեն դրվագային մակարդակով, իհարկե, կարելի է անհանգստանալ: Բայց Սահմանադրությունը, կատարվող փոփոխությունները համակարգ են, որում ամեն ինչ գտնվում է ներդաշնակ փոխգործակցության մեջ: Հետևաբար համոզված եմ, համակարգային մոտեցման դեպքում կարող ենք այնպիսի սահմանադարական լուծումներ ստանալ, որոնք տեղիք չեն տա նման մտավախության: Ուղղակի պետք է սահմանադրական փոփոխությունների համակարգը գրագետ կառուցել, որպեսզի սահմանադրական դրույթները միմյանց հետ հակամարտության մեջ չլինեն ու ապահովեն ներդաշնակություն:

-Կառավարման խորհրդարանական համակարգի ոչ արդյունավետության օրինակ չէ՞ հարևան Վրաստանը, որտեղ չեն դադարում ներքին ցնցումները. հերթական կառավարությունն է փոփոխվում:

-Ես էլ կարող եմ բերել Իտալիայի օրինակը. լինելով Եվրոպայի զարգացած երկրներից մեկը, այնտեղ ևս շատ հաճախ են փոփոխվում կառավարությունները, լավագույնը` մինչև 2-3 տարի: Իսկ Վրաստանում տեղի ունեցած համակարգային փոփոխությունները չարդարացան, քանի որ չապահովեցին ամբողջականություն: Այսինքն, հասարակությունը մնաց նույնը` պարզունակ, քաղաքական առումով անգարգետ, որին մատուցվեց ավելի բարձր զարգացման մակարդակ ունեցող պետականության մոդել` ի դեմս խորհրդարանական կառավարման ձևի: Դրա համար նրանց մոտ տեղի ունեցավ համակարգային հակամարտություն` հասարակության և իրավական համակարգի միջև: Եվ դա էր պատճառը, որ այդ հասարակությունը, որի զարգացման համար Սաակաշվիլին այդքան ավանդ ուներ ներդրած, չընտրեց վերջինիս, դեռ ավելին` այսօր քրեական հետապնդում է նրա նկատմամբ հայտարարված:
Շատ կարևոր է, որ խորհրդարանական համակարգի ներդրմամբ, պետությունը զուգահեռաբար իրականացնի քաղաքացիական հասարակության կերտման ազգային ծրագիր, որպեսզի հասարակության իրավագիտակցության մակարդակը համապատասխանեցվի այդ առաջադեմ համակարգին: Այս առումով մեծ անելիք ունեք դուք` լրագրողներդ: Որպեսզի սահմանադրական բարեփոխումները հանրության կողմից պատշաճ կերպով ընկալվեն, դուք պետք է մեր հասարակությանը տաք օբյեկտիվ, գրագետ տեղեկատվություն, որպեսզի մարդիկ հստակ պատկերացում ունենան սահմանադրական փոփոխությունների մասին: Հակառակ պարագայում, ամեն մի կուսակցություն` իր տրամաբանության շրջանակներում, իր շահերից բխող դրույթները կառաջադրի, ու ժողովուրդն էլ ստիպված կլինի կարծիք ձևավորել` հիմնվելով սուբյեկտիվ տրամաբանությունների վրա: Մինչդեռ Սահմանադրությունը մի փաստաթուղթ է, որն անկախ նրանից դուր է գալիս այս կամ այն կուսակցությանը, հասարակության այս կամ այն շերտին, թե ոչ, պետք է ունենա բացառապես օբյեկտիվ բնույթ:

Ի՞նչ կասեք ԱԺ քառօրյայում ընդգրկված ՀՅԴ առաջարկության մասին` փոփոխություններ կատարել”ՙՀանրաքվեի մասին” օրենքում: Մասնավորաբար, 2 սկզբունքային հարց է բարձրացվում. ներկայումս “Հանրավքեի մասին” օրենքը կառուցված է հետևյալ տրամաբանությամբ, որ նրանում չկա հավասարություն` “կողմ” և “դեմ” կարծիքների համար, ՀՅԴ-ն առաջարկում է հավասար պայմաններ ստեղծել թե’ մեկի, թե’ մյուսի համար:

-Հավասար պայմաններ ասելով ի՞նչ է հասկանում Դաշնակցությունը: Եկեք պատկերացնենք, թե ի՞նչ տեղի կունենա: Ցանկացած իրավական երևույթ ունի մեկ էություն, բովանդակություն, դրանից դուրս ցանկացած դրսևորում ոչ բովանդակային է, անտրամաբանական: Այսինքն, հանրաքվեի դնել միաժամանակ երկու տարբերակներ` տրամաբանականն ու անտրամաբանականը, նշանակում է բնակչությանը հնարավորություն տալ ընտրելու նաև անտրամաբանականը: Ուրեմն, անընդունելի է երկու տարբերակ դնել ու հանրաքվեով որոշել, թե դրանցից ո՞ր մեկն ենք ուզում: Մեկը ճիշտն է, օբյեկտիվը, իսկ մյուսը հիմարությունը, ինչպե՞ս կարելի է օբյեկտիվը հիմարության հետ դնել հանրաքվեի:

Ի՞նչ երաշխիք կա, որ ժողովուրդը անտրամաբանականը չի ընտրելու: Եվ եթե բնակչության մակարդակն էլ բարձր չէ, պատկերացնում ե՞ք, թե ի՞նչ հետևանք դա կարող է ունենալ: Այդպես եղավ, երբ դրվեց երկու հարց` Քրիստոսին ազատ արձակե՞լ, թե` հանցագործին, հասարակությունը ընտրեց հանցագործին: Կամ, ասենք, հարց է դրվում` ուզում ե՞ք համասեռամոլները ընտանիք կազմեն, երեխա որդեգրելու իրավունք ունենան, թե՞ չունենան: Ճիշտը, տրամաբանականը չունենալն է, ու հարցը հե’նց այդպես էլ պետք է դրվի հանրաքվեի: Բայց եթե նաև երկրորդ հարցն ես դնում, կարող ես հանրությանը շեղել օբյեկտիվ ճշմարտությունից: Սահամանդրությունը պետք է լինի բացարձակապես օբյեկտիվ ճշմարտության մեջ, որը բխում է տրամաբանությունից: Իսկ եթե այն խարսխված չէ տրամաբանության վրա, ապա ցանկացած հիմարություն, որպես այլընտրանքային դրույթ, կարելի է դնել հանրաքվեի և օգտվելով հասարակության ինքնագտակցության ոչ բավարար մակարդակից` դարձնել ընդունելի, հետո էլ մեղադրել ժողովրդին, թե դո’ւ ես մեղավորը, որ նման ընտրություն ես կատարել:

Նման իրավիճակներից խուսափելու համար հանրաքվեով պետք է միմիայն կատարյալն առաջարկել: Այսպիսով, հանրաքվեի պետք է դրվի բացառապես մեկ տարբերակ:

-Ընտրությունների ժամանակ գոյություն ունի վստահված անձանց ինստիտուտ, ինչը բացակայում է հանրաքվեի ժամանակ: ՀՅԴ-ն առաջարկում է` “Հանրաքեի մասին” օրենքում ապահովել առնվազն նույն դիտորդների համաչափ իրավունքը, ուժեղացնել դիտորդների դերակատարությունն ու իրավունքները:

– Այո, հանրաքվեի ժամանակ պետք է լինի դիտորդների ինստիտուտ: Կուսակցությունները որպես քաղաքական կյանքի գեներատորներ պարտադիր պետք է իրենց գրանցված դիտորդները ունենան` վստահված անձի կարգավիճակով, այնպես, ինչպես ընտրությունների ժամանակ: Որպեսզի հանրաքվեի գործընթացի ժամանակ կարողանան կանխել խախտումներն ու կեղծիքները: Սա շատ ճիշտ գաղափար է, և ես լիովին համաձայն եմ այս առաջարկության հետ:

ԱՐՄԻՆԵ ՍԻՄՈՆՅԱՆ

Տպելու տարբերակ Տպելու տարբերակ

Դիտել TOP, Իրավական փաստաթղթեր, Լրահոս, Հասարակություն, Հարցազրույցներ բաժնի բոլոր նյութերը



Digg this!Add to del.icio.us!Stumble this!Add to Techorati!Share on Facebook!Seed Newsvine!Reddit!Add to Yahoo!

Մեկնաբանությունները թույլատրված չեն