Գլխավոր » Interview, Ադրբեջան, Լրահոս, Հարցազրույցներ, Տարածաշրջան, Քաղաքականություն

Խաղաղապահների մասին խոսելը շա~տ հեռավոր ապագայի խնդիր է

Հուլիս 22, 2015թ. 09:35
դավիթ բաբայան

Հարցազրույց Արցախի Հանրապետության նախագահի խոսնակ Դավիթ Բաբայանի հետ

ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի ԱՄՆ համանախագահ Ուորլիքը, ում` ռուսական <Վեդոմոստի>-ին տված հարցազրույցի ադրբեջանահաճ ձևակերպումը` <գրավյալ տարածքների> վարադարձի մասին, արժանացավ հայկական կողմի քննադատությանը, Երևան գալով փորձեց մեկնաբանել, թե ի՞նչ է կամեցել ասել իրականում: Ու լրագրողներին խորհուրդ տվեց` ուշադիր ընթերցել և համոզվել. <Ես ասում եմ՝ ոչ մի բան համաձայնեցված չէ, քանի դեռ ամեն ինչ համաձայնեցված չէ, և սա ասելով նկատի ունենք համապարփակ կարգավորում, որի տարրերից մեկը պետք է լինի ԼՂ հարակից տարածքների վերադարձը>: Ուորլիքը նաև հավելեց` ԼՂ ժողովրդի կամքի ազատ արտահայտումը համապարփակ կարգավորման մի մասն է՚: Ինչպե՞ս կմեկնաբանեք ուրոլիքյան այս <սրբագրումները>:

-Մինսկի գործընթացի փիլիսոփայությունը կայանում է նրանում, որ, իրոք, ոչ մի բան համաձայնեցված չէ, քանի դեռ համաձայնեցված չէ ամեն ինչ: Այս սկզբունքը հենց սկզբից դրվել է հակամարտության կարգավորման հիմքում: Սա նշանակում է, որ կարող են հնչել տարբեր կարծիքներ, տարբեր մոտեցումներ, առաջարկներ, բայց որևէ մեկը չի լինի վերջնական, քանի դեռ հակամարտության բոլոր կողմերն այն ամբողղջությամբ ու պաշտոնապես չեն ընդունել:
Առ այսօր մենք ունենք միայն մեկ կարևոր փաստաթուղթ, որն ընդունել ու ստորագրել են կողմերը, դա հրադադարի մասին պայմանագիրն է: Ճիշտ է, Ադրբեջանը խախտում է այն` իրականացնելով ապակառուցողական քաղաքականություն, բայց ընդհանուր առմամբ, այդ պայմանագիրը պահպանվում է:

Մենք պետք է շատ հանգիստ վերաբերվենք արտահայտվող տարբեր կարծիքներին: Ասել, թե տարածքների հարց չի քննարկվում` ճիշտ չէ, որովհետև Ադրբեջանը այն մշտապես առաջ է բերում: Բայց դա չի նշանակում, թե ինչ ասում է Ադրբեջանը` ընդունելի է: Մենք բազմիցս ասել ենք` պատրաստ ենք Ադրբեջանի հետ քննարկել ցանկացած խնդիր, բայց նաև ազնիվ ենք եղել ու հստակ շեշտադրել` մեզ համար չկա վերադարձ անցյալին, որևէ մեկը չի կարող հույս ունենալ կամ էլ իլյուզիաների մեջ ընկնել, թե Արցախի սահմանները կարող են լինել այնպիսին, ինչպիսին ԼՂԻՄ-ի ժամանակ էր` 1988-ին, կամ 1991-ին: Այդ կերպ մտածողները լրջորեն կհուսախափվեն: Եվ մենք դեմ ենք նման մոտեցումներին, որովհետև այդ սահմանների ներքո Արցախը որպես անկախ պետություն չի կարող լինել կենսունակ, իսկ հակառակորդը մշտապես կունենա գայթակղություն Արցախի վրա հարձակվելու, որովհետև Արցախը կլինի թույլ է ու չի կարողանա պաշտպանել իր անվտանգությունը: Այսինքն` կլինի այն, ինչ եղավ 1988-ին, երբ Ադրբեջանը սկսեց

Արցախի դեմ իրականացնել իր հարձակումները, կոտորածները, այնուհետ անցավ լայնածավալ պատերազմի:
Պետք չէ մոռանալ, որ կա Արցախի անվտանգության հարցը: Բազմիցս եմ ասել, հնարավոր է՞ պատկերացնել, թե ի՞նչ կկատարվի, եթե հանկարծ ադրբեջանցիների ենթակայության տակ անցնի Բերձորը, Տիգրանակերտը կամ Քարվաճառը, որտեղից սկիզբ են առնում ջրառատ մեր գետերը` Արփան, Որոտանը, Թարթարը, Խաչենը: Ադրբեջանցիներն ուղղակի կթունավորեն Հայաստանի ու Արցախի ողջ ջրային պաշարները: Այսինքն, սա տարրական անվտանգության խնդիր է, ու մենք նախ պետք է ապահովենք մեր պետության անվտագությունը և թույլ չտանք, որ թշնամու մոտ հանկարծ պատերազմ վերսկսելու գայթակղություն առաջանա, ինչը ողջ տարածաշրջանի համար պայթյուն կլինի:
Եվ ուրեմն, Ուրոլիքի պարզաբանումները կարծում եմ տեղին են, այդ կերպ բոլորի համար պարզ է դառնում, թե ի՞նչ փիլիսոփայությամբ է ընթանում հակամարտության կարգավարումը:
Ինչ վերաբերում է կամարտահայտությանը, ապա սրա առաջին ու կարևոր քայլը պետք է լինի ներկայիս խեղված ձևաչափից հրաժարումը, պետք է վերկանգնվի բանակցությունների լիարժեք ձևաչափը` Արցախի ձայնը պետք է լսվի բանակցություններում, մենք պե’տք է հնարավորություն ունենանք մեր կամք, մեր տեսլականը, մեր մոտեցումները ներկայացնելու:
Եվ հետո, հարկ է չմոռանալ նաև, որ Արցախի ժողովուրդն արդեն երկու անգամ համաժողովրդական հանրաքվեների միջոցով իր տեսլականն արտահայտել է, մեկը` 1991-ին ԼՂՀ անկախության հանրաքվեով, մյուսը` 2006-ին, երբ ընդունվեց ԼՂՀ Սահմանադրությունը:

ԱՄՆ համանախագահը նկատելիորեն հաճախ է անդրադառնում մադրիդյան սկզբունքներին: Սա թո՞ւյլ է տալիս ենթադրելու, որ ամերիկյան կողմը պատրաստում է նոր առաջարկ ներկայացնել` հիմքում ունենալով այդ սկզբունքները:

-Տեսեք, հակամարտության կարգավորման ընթացքում եղել են տարբեր` փաթեթային, փուլային, ՙԸնդհանուր պետության՚ մասին առաջարկներ: Փուլայինուն և փաթեթայինում նույնիսկ կոնկրետ օրերով ու ժամերով նշված են եղել քայլերի հաջորդականությունը: Բայց ինչպես տեսնում եք, դրանք այսօր չեն գործում, փուլայինը մերժվեց Արցախի ու Հայաստանի կողմից, փաթեթայինը` Ադրբեջանի, ՙԸնդհանուր պետությունը՚ մենք ընդունեցինք` պայմանով, որ աշխատանք տարվի փաստաթղթի վրա, իսկ Ադրբեջանն այն ընդհանրապես մերժեց: Այսինքն, մինչ օրս չկա վերջնական փաստաթուղթ:

Հիմա էլ խոսվում է, այսպես կոչված, մադրիդյան սկզբունքերի մասին, բայց սա էլ վերջնական չէ, քանի դեռ չի ընդունվել բոլորի կողմից: Իսկ բոլորի կողմից ընդունվելու հավանականությունը ներկայումս շատ ցածր է նախ այն պատճառով, որ կողմերից մեկը` Արցախը, չի մասնակցում բանակցային գործընթացին:
Այսինքն` խոսել որևէ փաստաթղթի որոշակի տարրերի մասին, դեռ չի նշանակում, որ այն վերջնական է: Ուրեմն` ընդունված չէ ոչինչ, քանի դեռ ընդունված չէ ամեն ինչ: Իսկ ամեն ինչ կարող է ընդունվել միայն համապարփակ ձևաչափը վերկանգնելու դեպքում: Իսկ սրա համար կպահանջվի երկար տարիներ, այս հակամարտությունը շուտափույթ լուծում չունի: Չնայած, ինչո՞ւ ոչ, կա մեկ շատ հեշտ տարբերակ` Ադրբեջանը ճանաչում է Արցախի Հանրապետության անկախությունը և մենք սկսում ենք բանակցային գործընթացը` և’ սահմանի, և’ այլ խնդիրների շուրջ:

Միջազգային խաղաղապահների տեղակայման գաղափարը ևս ԱՄՆ համանախագահը ակտիվորեն փորձում է դարձնել օրակարգային, քանզի Ուորլիքը հակամարտության կարգավորման համապարփակ լուծման բանակցային կետերից մեկը համարեց հենց խաղաղապահների տեղակայումը: Ինչ կասեք այս առնչությամբ:

-Որքան էլ խոսենք խաղաղապահների մասին, միևնույն է, դա շա~տ հեռավոր ապագայի խնդիր է: Ընդհանուր առմամբ, դեմ չլինելով այդ գաղափարին, մենք գործընթացը հետևյալ կերպ ենք պատկերացնում. մինչ այդ նախ պետք է կարգավորվեն այնպիսի հարցեր, ինչպիսիք են կարգավիճակի, սահմանների հարցը: Այսինքն, երբ Ադրբեջանն ու Արցախը կճանաչեն մեկմեկու սահմանները, երբ կլինի համապարփակ կարգավորում, միայն վերջում կարելի է խոսել խաղաղապահների տեղակայման մասին: Գուցե այդ ժամանակ խաղաղապահները սիմվոլիկ ձևով գան ու կանգնեն Արցախի և Ադրբեջանի սահմանների երկայքնով: Թե դա որքանո՞վ կլինի նպատակահարմար` ցույց կտա ժամանակը, որովհետև, ի վերջո այն սիմվոլիկ բնույթ պետք է կրի: Իսկ ներկայումս նրանց տեղակայումը շա~տ խնդրահարույց կլինի:

Բացի այդ, և’ Արցախը, և’ Հայաստանը, և’ Ադրբեջանը այս տարիների ընթացքում ցույց են տվել, որ կարող են սեփական ուժերով պահպանել զինադադարի ռեժիմը: Սա ապացուցում է, որ այս երեք պատական կազմավորումները կարող են միմյանց հետ խաղաղ գոյակցել որպես հարևաններ: Ավելին, ես կարծում եմ, որ այլ հակամարտ գոտիներում պետք է կիրառվի մեր տարբերակն ու փորձը:
-Պարոն Բաբայան, ի՞նչ հասկանալ ՙողջամիտ փոխզիջում՚ ասելով:
-Ողջամիտ փոխզիջում ասվածը այն իրավիճակի ստեղծումն է, երբ որևէ պետություն փոխզիջման գնալով չի խախտի իր անվտանգության համակարգը, չի թուլացնի այն և պատերազմի նոր աղբյուր կամ պատճառներ չի ծնի: Իսկ թե փոխզիջման դեպքում ինչպիսի՞ կոնկրետ քայլեր են լինելու, դա ցույց կտա ժամանակը, քանի որ անհրաժեշտ է այս տեսանկյունից շատ լուրջ աշխատանք իրականացնել:
Ի վերջո, ցանկացած հակամարտություն պետք է կարգավորվի փոխզիջումային տարբերակով: Եվ մենք ևս կողմնակից ենք, որ ԼՂ հիմնախնդիրը լուծվի ողջամիտ փոխզիջումային տարբերակով: Մինչդեռ Ադրբեջանն իր ապակոռուցողական քաղաքականությամբ փոխզիջման տեղի չի թողնում:

-Համանախագահները սկսեցին վաշինգտոնյան հանդիպումներից, եղան Մոսկվայում, ապա Երևանում, կմեկնեն նաև Բաքու: Այս ակտիվությունն իհարկե միտված է Սարգսյան-Ալիև հանդիպման նախապատրաստմանը, բայց արդյոք այն նաև նոր փուլ, նոր գործընթաց չի՞ ենթադրում:

-Սա նոր փուլ չէ, նման ակտիվությունն ուղղակի նշանակում է բանակցային գործընթացի շարունակության ապահովում: Նոր փուլի մասին խոսք չկա, քանի որ առանց այն էլ գործընթացը շատ բարդ է ընթանում, երբեմն մտնում է փակուղի ու մի կերպ հնարավոր է լինում այն ՙռեանիմացիայից՚ դուրս բերել: Ահա թե ինչու այսօր պետք է ամեն ինչ անել, որպեսզի բանակցային գործընթացը վերակենդանանա ու շարունակվի:
Արմինե Սիմոնյան

Տպելու տարբերակ Տպելու տարբերակ

Դիտել Interview, Ադրբեջան, Լրահոս, Հարցազրույցներ, Տարածաշրջան, Քաղաքականություն բաժնի բոլոր նյութերը



Digg this!Add to del.icio.us!Stumble this!Add to Techorati!Share on Facebook!Seed Newsvine!Reddit!Add to Yahoo!

Մեկնաբանությունները թույլատրված չեն